بررسی موانع پیش‌روی عملیاتی نمودن برنامه آموزش فلسفه به کودکان و تبیین راهکارهای تحقق آن

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه علمی علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

2 استاد، گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

3 استاد گروه علوم تربیتی، دانشگاه پیام نور تهران، ایران

doi
10.30473/t-edu.2026.77164.1398
چکیده

هدف پژوهش حاضر، بررسی موانع اجرای برنامه آموزش فلسفه برای کودکان (فبک) در ایران و تبیین راهکارهای تحقق آن بود. سوال پژوهش عبارت بود از: 1- موانع و راهکارهای اجرای برنامه فبک در ایران کدامند؟ جامعه آماری پژوهش را کلیه متخصصان حوزه فلسفه برای کودکان، تعلیم و تربیت، اساتید دانشگاه و مدیران آموزش و پرورش در ایران تشکیل دادند. با بهره‌گیری از روش نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت معیار اشباع نظری، نمونه‌ای متشکل از ۳۰ نفر (شامل متخصصان فلسفه برای کودکان، متخصصان تعلیم و تربیت و اساتید حوزه و دانشگاه و مدیران آموزش و پرورش) در سال 1403 انتخاب شدند. روش تحقیق، کیفی و از نوع تحلیل محتوای کیفی بود. برای گردآوری داده‌ها از تحلیل محتوای اسناد (شامل آثار لیپمن، مقالات علمی و اسناد بالادستی آموزش و پرورش) و ابزار مصاحبه نیمه‌ساختاریافته استفاده شد. روایی ابزار مصاحبه از طریق بازبینی محتوا توسط ۱۲ متخصص و تطبیق با مبانی نظری تأمین گردید و پایایی آن نیز با روش توافق بین کدگذاران و بازبینی توسط 12نفر از مشارکت‌کنندگان تأیید شد. داده‌های مصاحبه با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد عملیاتی‌سازی برنامه فبک در ایران مستلزم توجه به سه سطح اصول و خط‌مشی‌ها (شامل تعارض در سیاست‌ها)، راهبردها و اجرای عملیاتی با در نظرگیری محدودیت‌هاست. این مطالعه نتیجه گرفت که برنامه فبک با بومی‌سازی هوشمندانه و اصلاح زیرساخت‌های آموزشی قابلیت اجرا دارد. یافته‌ها هم برای جامعه دانشگاهی (تدوین چارچوب نظری بومی) و هم برای سیاست‌گذاران و معلمان (ارائه راهنمای عملی) کاربرد دارد. پیشنهاد می‌شود سند راهبردی ملی فبک با مشارکت گسترده ذی‌نفعان تدوین و اجرای آزمایشی آن در مدارس منتخب با نظارت مستند مدنظر قرار  گیرد.