استعاره ظرف و مظروف (نظریه ای در باب ماهیت وحی)

نویسندگان

1 هیأت علمی پژوهشکده امام خمینی، تهران

doi
10.22034/shistu.2025.2044996.2485
چکیده

وحی به حسب زمینهٔ خاص خود، تشخص ویژه پیدا می­کند. مظروف وجود لایتناهی باری‌تعالی و نور بی­نهایت اوست که در ظروف مختلف، به اشکال متفاوتی ظاهر می­شود. هرچند خداوند نامتناهی است، اما پیامبرˆ با توجه به مخلوق (و محاط) بودن و محدودیت، کلام الهی را به شکلی خاص درک می­کند. وحی عبارت است از: انتقال منبع بی­نهایت در ظرف خاص نبی، به قدر طاقت بشری، در زمان و مکان خاص. وجود خدا نهایتی ندارد و قلب و زبان پیامبران آینه­های متفاوتی بودند که هریک به نوعی آن منبع را بازتاب می­دادند. بر اساس یافته­های مقاله، قرآن را باید به شکل زمینه­گرایانه فهمید؛ زیرا متن نمی­تواند بدون قرار گرفتن در زمینه­های سیاسی و اجتماعی درک شود. آیات قرآن مجموعه دستورهای فرازمانی و فرامکانی - بدون توجه به شرایط زمینه­ای - نیست. محدودیت­های زبان‌شناختی، هم به زمینه­ها بازگشت می­کنند، هم به ابعاد شخصیتی پیامبرˆ. در حالی که برخی روشنفکران دینی همهٔ احکام سیاسی و اجتماعی قرآن را زمانمند می­دانند، بر اساس نظریهٔ مختار، احکامی (همچون جهاد) می­توانند با روش اجتهادی از قرآن (و روایات) استنباط شوند. روش بررسی بحث ماهیت وحی، «اسنادی، تفسیری و اجتهادی» است.