استعاره ظرف و مظروف (نظریه ای در باب ماهیت وحی)
نویسندگان
1 هیأت علمی پژوهشکده امام خمینی، تهران
doi
10.22034/shistu.2025.2044996.2485چکیده
وحی به حسب زمینهٔ خاص خود، تشخص ویژه پیدا میکند. مظروف وجود لایتناهی باریتعالی و نور بینهایت اوست که در ظروف مختلف، به اشکال متفاوتی ظاهر میشود. هرچند خداوند نامتناهی است، اما پیامبر با توجه به مخلوق (و محاط) بودن و محدودیت، کلام الهی را به شکلی خاص درک میکند. وحی عبارت است از: انتقال منبع بینهایت در ظرف خاص نبی، به قدر طاقت بشری، در زمان و مکان خاص. وجود خدا نهایتی ندارد و قلب و زبان پیامبران آینههای متفاوتی بودند که هریک به نوعی آن منبع را بازتاب میدادند. بر اساس یافتههای مقاله، قرآن را باید به شکل زمینهگرایانه فهمید؛ زیرا متن نمیتواند بدون قرار گرفتن در زمینههای سیاسی و اجتماعی درک شود. آیات قرآن مجموعه دستورهای فرازمانی و فرامکانی - بدون توجه به شرایط زمینهای - نیست. محدودیتهای زبانشناختی، هم به زمینهها بازگشت میکنند، هم به ابعاد شخصیتی پیامبر. در حالی که برخی روشنفکران دینی همهٔ احکام سیاسی و اجتماعی قرآن را زمانمند میدانند، بر اساس نظریهٔ مختار، احکامی (همچون جهاد) میتوانند با روش اجتهادی از قرآن (و روایات) استنباط شوند. روش بررسی بحث ماهیت وحی، «اسنادی، تفسیری و اجتهادی» است.