فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آموزه­های شیعی منبعث از قرآن مجید و در کلام معصومان راهبردهای مفهومی و عملی مشخصی را به صورت اصولی فرازمانی و فرامکانی ارائه داده که قابل بهره‌برداری است. یکی از فضاهای معماری و شهری که از دیرباز منعکس‌کننده ایدئولوژی نظام­های حاکم بوده، مسجد - مدرسه است. چون با بررسی پژوهش­های انجام شده چگونگی تأثیر مهم‌ترین اصول معماری اسلامی - ایرانی (مسجدمحوری، آموزش‌محوری، محله‌محوری، درون‌گرایی و طبیعت‌محوری) بر کالبد معماری مسجد - مدرسه­ها به­طور واضح تبیین نشده، این پژوهش به تبیین راهکارها و راهبردهای مطلوب پنج اصل مستخرج از منابع شیعی و بر اساس روایات اهل‌بیت پرداخته که از مهم­ترین اصول معماری اسلامی - ایرانی است. در این مقاله روایات شیعی به­مثابه متغیر مستقلی است که بر ساختار کالبدی مسجد - مدرسه­ها به­عنوان متغیر وابسته مؤثر واقع می­شود. هدف این پژوهش شناسایی ارزش­ها، اصول معماری اسلامی - ایرانی و تشریح راهکارهای تحقق­بخشی آنها در معماری مسجد - مدرسه­ ها بر اساس روایات شیعه است. روش تحقیق به لحاظ نوع داده­ها کیفی و کمی (ترکیبی)، به لحاظ نوع نتایج توصیفی - تحلیلی و به لحاظ رهیافت تاریخی - تفسیری است. پنج اصل مزبور از مهم­ترین اصول معماری و شهرسازی اسلامی ایرانی بر اساس روایات شیعه در مطالعات اولیه در میان صاحب­نظران دارای اولویت دیده شد. برای تبیین راهبردها و راهکارهای مطلوب، در چهار مسجد - مدرسه تاریخی در دوره­های اسلامی (سلجوقی، تیموری، صفوی و قاجار) که به­طور هدفمند انتخاب شدند، این پنج اصل مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت.