تحلیل محتوای روایات علوی و نقد عقاید اهل نهروان از اولین قتل تکفیری اهل نهروان تا پایان جنگ نهروان
نویسندگان
1 دانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
doi
10.22034/shistu.2024.2016559.2394چکیده
قتل تکفیری از اقدامات وحشیانه خوارج بودکه در جریانهای تکفیری معاصر به ویژه داعش هنوز ادامه دارد. جنگ مذهبی و مخدوش کردن چهره اسلام از پیامدهای سوءاین قتلهاست. پاسخ به این پرسش ضروری است که امیرالمؤمنین(ع) در مواجهه با قتلهای تکفیری خوارج، چه مضامینی را بیان کردهاند و آیا این مضامین همچنان در دوران معاصر قابلاستفاده و کاربردی هستند؟این مقاله ابتدا با مراجعه به نهجالبلاغه و کتب معتبر تاریخی، تمامی سخنان علوی در باره خوارج از اولین قتل تکفیری آنان تا پایان جنگ نهروان را گردآوری کرده و سپس با استفاده از روش منسجم «تحلیل محتوای مضمونی»، به جداسازی مهمترین مضامین اصلی و فرعی سخنان مذکور پرداخته است. نتیجه این تلاش، شناساییی10 خطبه، گفتوگو و نامه است که در چهارمضمون کلی (مقوله)طبقه بندی میشوند.. تحلیل این مضامین نشان میدهد که ۷۰ درصد محتوای این موارد بر تلاش امیرالمؤمنین(ع) برای نفی اتهامات تکفیری خوارج از خود و آگاهسازی آنان نسبت به ویژگیهای فتنهانگیز خویش و اطرافیانشان متمرکز است. با توجه به این بخش، میتوان گفت خوارج از لحاظ انگیزه و خلوص دینی با جریانهای تکفیری امروزی تفاوتهایی دارند. 30 درصد باقیمانده مفاد چهار مقولۀ مذکور بر تلاش امام(ع) برای عبرتبخشی به خوارج ومحدودسازی مدارا با آنان دلالت دارد و این حقیقت رابه آنها تفهیم میکند که منشأ اتهامات تکفیری آنها به امام(ع)، عملکرد نادرست خودشان بوده است. البته چه بسا برخی از مداراهای علوی با خوارج، از اقتضائات عصر کنونی نباشد.
