کارآمدی الگوی تحلیل گفتمان انتقادی ون لیوون در تحلیل متون نقر شده بر سکه‌های عصر شاه اسماعیل صفوی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه پیام نور

2 تاریخ، علوم انسانی، پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22034/shistu.2024.2022054.2417
چکیده

بازتولید اندیشة نهفته در هر متن با دستیابی به گفتمان‌هایی که کارگزاران اجتماعی در افکار عمومی می‌سازند، امکان‌پذیر است. ون لیوون در نظریه‌ای گفتمان­مدار از رویکردهای تحلیل گفتمان انتقادی، لایه‌های پنهان متن را با تأکید بر کارگزاران اجتماعی بررسی کرده و شیوه‌های بازنمایی آنها را آشکار ‌ساخته است. این پژوهش بر پایة مؤلفه‌های «جامعه‌شناختی- معنایی» در الگوی ون لیوون، متون نقر شده بر سکه‌های دورة شاه اسماعیل اول صفوی را به روش «توصیفی - تحلیلی» بررسی کرده و قابلیت کارکرد این رویکرد را در مطالعة متون نقر شده بر سکه‌ها سنجیده و شیوة بازنمایی کارگزاران اجتماعی در ساختارهای زبانی و رابطة ایدئولوژی و قدرت را در لایه‌های پنهان این متون نشان داده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد شاه اسماعیل اول علاوه بر استفاده از شعارهای روی سکه برای یکپارچگی هویت ملی و دینی مردم، از این متون برای تهدید دشمان، تشجیع سپاهیان و نشان دادن اقتدار و قدرت آسمانی خود بهره برده است. پرکاربردترین مؤلفة گفتمان­مدار در رسیدن به این اهداف، اظهار از گونة نام­دهی و طبقه‌بندی است.