جستجوی نویسندۀ پنهان! آیا رسالۀ تأدیبُالرجال و معایبُالرجال یک نویسنده دارد؟
نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی مهندسی کامپیوتر دانشگاه پیام نور، دزفول، ایران.
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
doi
10.22067/jls.2026.93153.1701چکیده
این پژوهش به بررسی و مقایسۀ دو رساله تأدیبالرجال و معایبالرجال میپردازد که در پاسخ به رسالۀ تأدیب النسوان در دورۀ قاجار نگاشته شدهاند. هدف اصلی، تعیین هویّت نویسندۀ مجهولِ تأدیبالرجال و بررسی فرضیۀ نگارش آن به قلم بیبیخانم استرآبادی، نویسندۀ معایبالرجال است. روش پژوهش، تحلیل سبکشناختی با استفاده از هوش مصنوعی و الگوریتمهای پردازش زبان طبیعی، در سه لایۀ واژگانی، نحوی و گفتمانی است. یافتهها نشان میدهد که علیرغم وجود شباهتهایی در لحن و گفتمان، تفاوتهای قابلتوجهی در تیپ شخصیتی، تحلیل احساسات و سبک نوشتاری نویسندگان وجود دارد. تأدیبالرجال لحنی آرام و همدلانه دارد و بر اصلاح فردی تأکید میکند؛ درحالیکه معایبالرجال لحنی انتقادی و اعتراضی داشته و به دنبال اصلاحات اجتماعی است. بررسی واژگان تکبسامد و ساختارهای نحوی نیز تفاوتهای قابلتوجهی را نشان میدهد. اگرچه پیکرۀ پژوهش ذیل ژانری واحد و گفتمانی یکسان قرار دارد اما مجموع یافتههای پژوهش، نمایانگر دو جهان متنی متفاوت و دو رویکرد مجزا در اصلاح جامعه هستند. درنهایت، با توجه به تفاوتهای موجود در سبک نوشتاری، فرضیه یکسان بودن نویسندگان هر دو رساله رد میشود.
