فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مساجد اولیه دوران اسلامی به تقلید از الگوی مسجد مدینه و بهره‌گیری از آموزه‌های قرآنی ساخته می‌شد. این شیوه با گذشت زمان تغییر کرد و به تدریج، توجه به آموزه‌های قرآنی در ساخت و مکان‌یابی مساجد کم‌رنگ گردید. این مقاله با استفاده از روش تحقیق «توصیقی - تحلیلی» و با انتخاب نمونه موردی از مساجد اولیه دوران اسلامی در ایران و مساجد شیعی، با هدف بررسی تطبیقی دو دوره متفاوت ساخت مسجد در ایران و نیز سیر تحول ساخت آنها بر اساس آیات قرآن و روایات اسلامی تنظیم شده است. برای تحلیل موضوع، هشت اصل ساخت مسجد از آیات قرآن و روایات اسلامی استخراج گردیده و سپس میزان و نحوه تأثیرگذاری اصول مستخرج بر مساجد دوران اسلامی و مساجد شیعی سنجیده شد. بر اساس نتایج پژوهش، اصول قرآنی ساخت مسجد در هشت اصل طبقه‌بندی گردید که همه اصول در نمونه‌های مساجد اولیه اسلامی رعایت شده بود، در صورتی که در مساجد شیعی چهار اصل رعایت شده که شامل پایدار بودن و داشتن استحکام - حتی در این زمینه هم استفاده از مصالح بی‌کیفیت‌تر و نیز بهره‌گیری از فنون سریع ساخت، میزان استحکام مساجد نسبت به دوره‌های قبل و به خصوص دوران اولیه اسلامی کمتر شده است - قرار گرفتن در اماکن اجتماعی، امکان پیاده روی به مساجد و ایجاد مسجد محلی، و توجه به روشنایی مسجد بوده است.