ارزیابی مکان یابی و مدیریت طرح توسعه در سکونتگاه های جدید در مناطق با خطر سیلاب: مطالعه موردی محدوده 560 هکتاری پردیسان قم

نویسندگان

1 گروه مهندسی عمران، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران.

2 دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

3 دکتر جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه علوم و تحقیقات تهران

doi
10.22091/cer.2025.11685.1586
چکیده

سطوح مخروط‌‌افکنه‌‌‌‌ای به‌دلیل حساس بودن به سیلاب، چالش‌‌های منحصر به فردی برای توسعه ایجاد می‌کند. محدوده پردیسان قم نیز در همین مناطق گسترش یافته و نیازمند مکان‌یابی و طرح توسعه است. برای این هدف، از یک روش جامع که شامل مدل‌سازی خطر سیل با HEC-RAS  است، استفاده شد و از روش SCS، دبی جریان یک رویداد سیل100 ساله محاسبه گردید. علاوه بر سیلاب، 13 معیار دیگر نیز طبق نظر کارشناسان برای ارزیابی تناسب زمین برای توسعه گنجانده‌‌ شد. این معیارها با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) همراه با منطق فازی تجزیه و تحلیل شدند و مقایسه دقیق سایت‌های بالقوه برای گسترش را فراهم آورد. یافته‌ها نشان می‌دهد که علیرغم مدیریت آبخیزداری موجود، مناطق سکونتگاهی کنونی در پردیسان در برابر سیل آسیب‌پذیر بوده و به اندازه کافی چالش‌‌های حجم و رسوب ناشی از سیلاب‌‌های احتمالی را برطرف نمی‌‌کنند. این تحقیق، کاستی‌های اقدامات فعلی پیشگیری از سیل را برجسته و نیاز به استراتژی‌های بهبود یافته و مطالعات بیشتر را تأکید می‌کند. نتایج مدل FAHP، بخش جنوب شرقی پردیسان را به عنوان مناسب‌ترین منطقه برای توسعه شناسایی کرد که با طرح توسعه فعلی مغایرت دارد. این توصیه مبتنی بر ارزیابی کامل معیارهای مشخص شده است و به پتانسیل قابل توجهی برای گسترش هدفمند و بهینه شهری اشاره می‌‌کند. در نهایت، مشخص گردید که استفاده از مدل تلفیقی HECRAS-SCS-FAHP در توسعه مناطق شهری می‌تواند به عنوان یک نقشه راه مفید باشد.