فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یعقوب احمدی مشاور اول رساله دکتری است که مقاله حاضر از آن مستخرج شده است.جنبش روشنفکری در ایران با رویکرد کوشش برای رفع عقب ماندگی جامعه آغاز شد و در تداوم خود  تغییر الگوهای سنتی موجود در جامعه و حرکت به سوی نوسازی را هدف قرار داد. براین اساس نقش روشنفکران به عنوان محرک وجه انگیزشی جریان تحول­خواهی و اصلاح­طلبی در ایران قابل انکار نیست.در این پژوهش، از رویکرد جامعه‌شناختی-تاریخی و روش تحلیل مفهومی استفاده شد. ابزار پژوهش در قالب مطالعۀ اسنادی و جامعۀ هدف این تحقیق شامل روشنفکران ایرانی سال‌های 1342 تا 1357 است. روش نمونه‌گیری، نظری است. بدین‌ترتیب که با استفاده از روش نمونه‌گیری نظری، جمعی از روشنفکران ایرانی که نمایندگان اصلی جریان‌های مختلف روشنفکری بودند، به‌عنوان اعضای جامعۀ نمونۀ انتخاب‌شده مطالعه شدند.یافته‌های این پژوهش حاکی از آن است که در فاصلۀ سال‌های 1342 تا 1357 نسل سوم روشنفکران را می‌توان ذیل سه گفتمان روشنفکران چپ، لیبرال و مذهبی قرار داد. با مطالعۀ این گفتمان دیده می‌شود که با بسته‌شدن فضای عمومی و انسداد سیاسی در جامعه پس از سال 1342، روشنفکران با تغییر در رویۀ خود به همگرایی بیشتر با هدف تغییر در وضعیت موجود روی آوردند.از مطالعۀ نقش روشنفکران می‌توان نتیجه گرفت در سال‌های منتهی به دهۀ 1350 و 1360 با افزایش تحصیلات دانشگاهی و اقبال بیشتر به محافل روشنفکری و با فراگیرشدن وضعیت انقلابی، بر سرمایۀ فرهنگی و اجتماعی روشنفکران افزوده شد و همین سرمایه‌ها دستمایۀ اصلی روشنفکران و تحول‌خواهان در میدان سیاست قرار گرفت تا به کمک آن، شرایط لازم برای سقوط نظام سیاسی حاکم بر جامعه را فراهم سازند.