مدارک تازه‌ای از انتشار شعر حافظ در سدۀ هشتم تا نیمۀ سدۀ نهم هجری

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

doi
10.22067/jls.2025.93459.1709
چکیده

بخشی از مطالعات مربوط به شعر حافظ، به شناسایی مدارک و اسناد بازمانده از عهد حیات شاعر و دهه‌هایی پس از آن اختصاص دارد که تاکنون پیشرفت‌های خوبی داشته و به‌سبب حسّاسیّت شعر حافظ، تقریباً بخش اعظم آن مدارک بررسی و تحلیل شده است. امّا همچنان در منابع شعری چاپ‌نشده و اوراق پراکندۀ خطّی نمونه‌هایی به دست می‌آید که لازم است پس از قیاس با نتیجۀ پژوهش‌های پیشین، عرضه شود. می‌دانیم که مدارک مربوط به شهرت شعر حافظ در عهد حیات او و اندکی پس از آن (در اقلیم‌های متنوّع مربوط به حضور زبان فارسی) نادر است. از سویی ضبط‌های ابیات شاعر در منابع چندگانۀ موجود (اعمّ از دستنویس‌های دیوان، سفینه‌های شعری، منابع تاریخی و جز آن) گاه چنان متنوّع و متشتّت است که تصحیح برخی از غزل‌ها، جز با پذیرش چندتحریری بودن آن‌ها امکان‌پذیر نیست. آغاز روند انتساب غزل‌های جعلی و الحاقی به شاعر از همان ادوار نزدیک به حیات او، مسألۀ دیگری است که دراین‌باره، جز با استناد به قدیم‌ترین منابع خطّی شعر فارسی نمی‌توان سخن گفت. در این پژوهش، چند منبع تازه‌یاب که اطّلاعاتی به دانسته‌های پیشین می‌افزاید معرّفی و ارزش آن‌ها بررسی شده است.