فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با رشد صنعت آبزی ­پروری و عرضة محدود پودر ­ماهی، استفاده از مواد گیاهی مانند دانه‌های حبوبات (لوپین و نخود)، دانه‌های روغنی (سویا، پنبه­، کلزا و آفتابگردان)، غلات (ذرت، برنج و گندم) را ضروری می‌سازد. کنجالة برگ­ های غنی از پروتئین، کنسانتره و ایزولة دانه ­های روغنی غیرخوراکی (جاتروفا، کرچک و چریش) به‌عنوان ترکیبات خوراک ماهی استفاده می­ شوند. با این­ حال، چالش اصلی در استفاده از ترکیبات گیاهی غنی از پروتئین در تغذیة ماهی، وجود عوامل ضد­تغذیه ­ای در این نهاده ­های خوراکی است. عوامل ضد تغذیه ­ای ترکیباتی هستند که استفاده از مواد مغذی و یا مصرف خوراک را در آبزیان کاهش می ­دهند و نقش مهمی در تعیین میزان استفاده از گیاهان در خوراک‌دهی حیوانات دارند. این عوامل می ­توانند باعث سوء­ تغذیه ریز­مغذی ­ها و کمبود مواد ­معدنی شوند. مهم­ترین عوامل ضد­تغذیه ­ای شامل مهارکننده ­های پروتئاز، اسید فیتیک، ساپونین، تانن، سیانید، اگزالات، گوسیپول، پلی­ساکاریدهای غیرنشاسته ­ای، فیتواستروژن­ ها، میموزین و مایکوتوکسین ­ها هستند. روش ­ها و فناوری­ های متداول مختلفی وجود دارد که می ­توان از آن­ها برای کاهش سطوح این عوامل ضد ­مغذی استفاده کرد. چندین فناوری و روش فرآوری مانند تخمیر، جوانه­زنی، سبوس­زدایی، اتوکلاو نمودن، خیساندن و ... برای کاهش محتوای ضد­مغذی در غذاها استفاده می­ شود. با این حال، مطالعه و شناخت شیوه ­های مؤثر و بهینه‌سازی شرایط بکارگیری آن­ ها همچنان از اهمیت زیادی برخوردار است. علاوه براین، هر گونة آبزی یک آستانة تحمل امن برای هر یک از مواد ضد تغذیه­ ای برخوردار است، که پیش از انتخاب شیوة فرآوری باید مدنظر قرار گیرد. مؤلفه ­های دیگری چون آثار محیط زیستی و ملاحظات اقتصادی شیوة فرآوری مورد نظر نیز مستلزم توجه ویژه است.