فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در آستانۀ فروپاشی زندیه و گسترش بحران مشروعیت سیاسی در ایران، زمینه برای رقابت میان طوایف و نیروهای مختلف قدرت‌طلب فراهم شد. در این میان، قاجاریه به‌ عنوان یکی از طوایف قزلباش، با تکیه بر پیشینۀ نظامی، پیوندهای خاندانی و فرصت ناشی از خلأ قدرت پس از انقراض صفویه، توانست به‌تدریج موقعیت خود را تقویت کند. آقا محمدخان قاجار رهبر این طایفه و بنیان‌گذار سلسله قاجاریه، در یکی از مهم‌ترین تصمیم‌های سیاسی خود، شهر تهران را به‌ عنوان پایتخت برگزید؛ انتخابی که تأثیر بلندمدتی بر ساختار سیاسی و جغرافیایی ایران بر جای گذاشت. این پژوهش با هدف بررسی علل و انگیزه‌های این تصمیم و با بهره‌گیری از منابع تاریخی و رویکرد توصیفی-‌تحلیلی، در پی پاسخ به این پرسش است که چرا تهران با وجود شهرهای کهن‌تر و پرنفوذتر، به‌ عنوان مرکز قدرت حکومت جدید برگزیده شد؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این انتخاب حاصل مجموعه‌ای از عوامل هم‌پوشان جغرافیایی، نظامی، سیاسی و اقتصادی بوده است. موقعیت جغرافیایی تهران در ناحیه‌ای مرکزی و نسبتاً دور از کانون‌های ناامن آن دوره، نزدیکی به استرآباد به‌ عنوان زادگاه قاجارها و نقطۀ اتکای نیروی انسانی وفادار به خاندان قاجار و قرار گرفتن در مسیرهای مهم تجاری و ارتباطی شمال و مرکز ایران، همگی از جمله دلایل مهم این انتخاب به‌ شمار می‌آیند.