مروری بر سورفکتانت های زیستی: مشخصه سازی و کاربردها
نویسندگان
1 گروه بیوتکنولوژی، دانشکده مهندسی شیمی، دانشگاه صنعتی امیرکبیر، تهران
2 گروه محیط زیست، پژوهشکده انرژی، پژوهشگاه مواد و انرژی، کرج، البرز
doi
چکیده
در سالهای بازپسین، با صنعتیشدن جوامع، افزایش جمعیت و آلودگی در سراسر دنیا، تمایل به استفاده از سورفکتانتهای زیستی افزایش یافتهاست. زیستتودهها طیف وسیعی از ترکیبات فعال سطحی بهنام سورفکتانتهای زیستی را، که ترکیبات دوگانهدوستی با سر آبدوست دم آبگریز هستند تولید میکنند. این ترکیبات بهطور عمده براساس وزن مولکولی، خواص فیزیکی- شیمیایی و منبع میکروبی طبقهبندی میشوند. سورفکتانتهای زیستی با وزنمولکولی کم، کشش سطحی آب/هوا یا آب/روغن را کاهش میدهند، درحالیکه امولسیفایرهای زیستی با وزنمولکولی بالا، در تثبیت امولسیونها مؤثر هستند. سورفکتانتهای زیستی، باتوجه به ویژگیها و برتریهای بالقوۀ خود نسبت به انواع شیمیایی مانند سمیت کم، تجزیهپذیری زیستی بالا، غلظت بحرانی مایسل کم و تحمل دما، قدرت یونی و pH، در صنایع مختلفی همچون صنعت نفت، غذایی، پزشکی، آرایشی، شوینده، کشاورزی و پالایش زیستی محیطزیست کاربردهای گستردهای یافتهاند.با اینحال کاربرد و تولید آنها در مقیاس صنعتی بهعلت هزینۀ بالای تولید، محدود شدهاست. بههمین دلیل صنایع و پژوهشگران در پی یافتن روشهایی همچون استفاده از بسترهای ارزانقیمت مانند ملاس، روغنهای گیاهی و آبپنیر هستند؛ تا بتوانند هزینۀ بالای تولید این محصولات سبز را در مقیاس صنعتی کاهشدهند. از اینرو شناخت ویژگیها و مشخصهسازی سورفکتانتهای زیستی از اهمیت ویژهای برخوردار است. در این بررسی به چند جنبۀ مهم سورفکتانتهای زیستی همچون طبقهبندی، ویژگیها، عوامل مؤثر بر تولید، شاخصهای ارزیابی و روشهای آزمون و کاربرد آنها در صنایع مختلف پرداختهشدهاست.
