تأثیر دکترین نیکسون بر افزایش توان تسلیحاتی ارتش ایران (1969-1971م)

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ دانشکده علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 دانشجو کارشناسی ارشد تاریخ ایران اسلامی. گروه تاریخ. دانشکده علوم انسانی و اجتماعی. دانشگاه مازندران. بابلسر. ایران.

3 استادیار گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

doi
10.48308/irhj.2025.239251.1409
چکیده

پایان جنگ جهانی دوم به مثابه آغاز دورانی جدید در تاریخ معاصر ایران است. با پایان جنگ جهانی دوم که به مسلط شدن هژمونی ایالات ­متحده در تحولات نظام جهانی سرمایه­داری و مناسبات نظام­ بین­الملل انجامید، تحولات سیاسی و اقتصادی ایران تحت­ تأثیر تحولات ایالات ­متحده، به‌خصوص در دوران جنگ سرد قرار گرفت. در نتیجۀ همین تأثیرپذیری بود که صدور دکترین نیکسون در نتیجۀ چالش­های داخلی و بین‌المللی مداخلۀ ایالات متحده در جنگ ویتنام، ایران را تحث ­­تأثیر خود قرار داد. واگذاری نقش نظامی به ­عنوان ستون اول به ایران در منطقه خلیج فارس در چارچوب دکترین نیکسون، بر ساختارهای مختلف جامعۀ ایرانی از جمله ساختار نظامی و ارتش تأثیر گذاشت. بر این اساس، پژوهش حاضر درصدد است با استفاده از روش تحقیق تاریخی، به طرح و پاسخ‌گویی این پرسش بپردازد که اجرایی شدن دکترین دو ستونی نیکسون در منطقۀ خلیج‌فارس و ایفای نقش نظامی ایران به­ عنوان ستون اول این دکترین، چه تأثیری بر توان تسلیحاتی ارتش در سال­های 1969 تا 1971م. داشت؟ یافته­های تحقیق نشان می­دهد که همسویی ایالات­ متحده و ایران و تمایل متقابل ایالات ­متحده و ایران برای واگذاری و پذیرش نقش نظامی به ­عنوان ستون اول دکترین دو ستونی نیکسون در منطقه خلیج‌فارس، منجر به افزایش توان تسلیحاتی ایران در سال­های 1969 تا 1971م شد. این افزایش توان تسلیحاتی، ناشی از فراهم شدن امکان خرید تسلیحات نظامی توسط ایران از قدرت­های برخوردار از صنایع نظامی، به‌ویژه با حمایت­های شخصی نیکسون امکان­پذیر شد که به شاه و ایران اجازه می­داد به منظور ایفای نقش نظامی خود در چارچوب دکترین نیکسون، بتواند سلاح­های جدید و پیشرفته را از ایالات ­متحده و سایر کشورها از جمله بریتانیا، کشورهای اروپای غربی و حتی اتحاد جماهیر شوروی خریداری کند.