تحلیل عملکرد شورای اقتصاد و موانع ساختاری آن در مهار تورم طی سالهای 1355-۱۳۵6
نویسندگان
1 استادیار، گروه تاریخ،دانشکده علوم اجتماعی،دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 استادیار گروه تاریخ،دانشکده علوم اجتماعی،دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
doi
10.48308/irhj.2025.240498.1427چکیده
در این پژوهش با رویکردی تحلیلی-تاریخی و بهرهگیری از روش تحلیل محتوای اسناد، به بررسی عملکرد شورای اقتصاد در مواجهه با بحران تورم در سالهای 1355 و 1356 پرداخته شده است. با استفاده از اسناد، شامل صورتجلسات شورای اقتصاد، گزارشهای بانک مرکزی و برنامههای عمرانی، تلاش شده است نقش این نهاد در طراحی و اجرای سیاستهای ضدّ تورمی مورد ارزیابی عینی و علمی قرار گیرد. یافتهها نشان میدهد که افزایش چشمگیر درآمدهای نفتی، همراه با بازنگری شتابزده در برنامه پنجم عمرانی و عدم تطابق حجم تزریق نقدینگی با ظرفیت جذب اقتصاد، منجر به ایجاد فشار تقاضا شد. این فشار، ناشی از رشد سریع تقاضای کلی در شرایطی بود که عرضه و ظرفیت تولیدی اقتصاد نتوانسته بود با آن همگام شود، و در نتیجه زمینهساز تورم و ناپایداریهای اقتصادی گردید. این شرایط با علائمی از بیماری هلندی همراه بود؛ از جمله تشدید وابستگی به واردات، تضعیف بخشهای قابل مبادله و جذب منابع به بخشهای غیرمولد. شورای اقتصاد با اتخاذ سیاستهای انقباضی مالی و پولی، از جمله بازنگری در پروژههای عمرانی و کنترل اعتبارات بانکی، به تشخیص ریشههای تورم پرداخت. با این حال، اجرای این سیاستها با موانع ساختاری نهادی و سیاسی، از جمله تمرکز سیاستگذاری بر پروژههای بلندمدت، ناهماهنگی دستگاههای اجرایی و کارکرد معیوب نظام بانکی مواجه شد.