فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از مهم‌ترین و سودمندترین سیاست قاجارها، فروش ایالات و ولایات بود. در این نوع سیاست، به مزایده گذاشتن معمول بود. ولایت بهبهان و کهگیلویه از جمله مناطقی بود که در عصر ناصری (1264-1313ق) بارها خرید و فروش شد. به تبع این سیاست، حکمرانان ولایت به صورت مکرر تغییر داده می‌شدند؛ زیرا هر حاکمی که در مزایدۀ مالی ولایت، رقم بیشتری را متقبل و متکفل می‌شد، به حکومت می‌رسید. به علاوه، هرگاه حاکم ولایت قادر به تأدیه مالیاتی نبود، خیلی زود معزول و منزوی می‌گشت. این سیاست نادرست در دوره‌های قبل، خاصه عصر صفوی، رایج نبود و همواره بیگلربیگی بهبهان و کهگیلویه در دورۀ صفوی از اهمیت فراوان اقتصادی و سیاسی برخوردار بود. با سقوط صفویان (1135ق) و نابسامانی‌های عصر افشار و زند، ولایت بهبهان و کهگیلویه دیگر دوران پیشین را تجربه نکرد.البته این ولایت از آغاز تا پایان عهد قاجار، از اهمیت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی برخوردار بود. هرچند عصر ناصری از لحاظ سیاسی-اجتماعی نقطۀ عطفی در ایران عهد قاجار به شمار می­آید، اما همچنان شیوۀ مسبوق خرید و فروش ایالات و ولایات و به مزایده گذاشتن مناطق معمول بود و بهبهان و کهگیلویه نیز بدین طریق اداره می­شد. حاکمان ولایت برای درآمد و عایدات بیشتر و مالیات افزون‌تر به هر شیوه­ای دست می­­زدند و در فزودن آن کوشش می­کردند. ساختار اجتماعی و اقتصادی ولایت بهبهان و کهگیلویه، عشیره­ای و مبتنی بر اقتصاد شبانی بود و أخذ مالیات­های سنگین از مردم، شورش‌ها و درگیری­های متعددی در پی داشت. البته در میان حاکمان ولایت بهبهان و کهگیلویه در عهد ناصری، «سلطان اویس میرزا احتشام‌الدوله» نمونه‌ای متفاوت و استثناء محسوب می‌شود که با شیوه حکومت‌داری عادلانه و دلسوزانه توأم با عمران و آبادی، به اداره ولایت پرداخت. این پژوهش بر مبنای روش تحقیق تاریخی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع دست اول، در پی آن است به این پرسش­ها پاسخ دهد که: رخدادهای سیاسی و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی حاکمیت فرمانروایان قاجاری در ولایت بهبهان و کهگیلویه چه بوده است؟ چرا برخی حاکمان ولایت -نظیر احتشام‌الدوله- از جانب مردم همراهی و حمایت شدند و بعضی دچار شورش و جنگ؟یافته‌های پژوهش نشان می­دهد که گماشته شدن حکام نالایق و ناکارآمد و أخذ مالیات‌های سنگین، موجب جنگ و جدل مداوم مردم با حکومت و نیز مهاجرت­های اجباری ایلات و طوایف به مناطق هم‌جوار و دوردست و قتل عام و کاهش جمعیت مناطق عشایری، روستایی و شهری می‌شد.