فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در ایران سنتی، تلقی نخبگان از حکمرانی کارآمد بنا بر الگوی کهن حکمرانی در ایران شکل گرفته بود و راهبرد  دستیابی به حکمرانی کارآمد، برقراری سلطنت مطلقۀ قوی بود. میثاق‌های زبانی که برای بیان ایدۀ دولت قوی در زمانۀ تأسیس و تثبیت سلسلۀ قاجاریه به کار رفتند، در افق فکری سنتی تمدن ایران قرار داشتند و به توضیح و اثبات ایده برقراری سلطنت مطلقه قوی می‌پرداختند. این پژوهش با تکیه بر روش تحقیق تاریخی و تحلیل علّی و عقلانی در پی یافتن پاسخ این پرسش است که چگونه ایدۀ سلطنت مطلقۀ منتظم به عنوان راهبردی جایگزین برای ایجاد سلطنت مطلقه قوی برای الگوی حکمرانی کارآمد در ایران دورۀ پیشامشروطه درآمد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که مواجهۀ ایرانیان با تمدن مدرن، نخبگان را با این مسئلۀ اساسی روبه‌رو کرد که الگوی کهن حکمرانی در ایران، در برابر چالش‌های جدیدی که ناشی از مواجهۀ با تمدن مدرن بود، قادر به پاسخ‌گویی نیست و دولت قاجاری با تکیه بر ایدۀ سلطنت قوی به معنای قدیم آن، نمی‌تواند بر این چالش‌های جدید فائق آید. شکست ایدۀ اصلاحات از بالا با حفظ سلطنت مطلقۀ غیرمنتظم، فضایی را برای استفاده از ایدۀ جایگزین «سلطنت مطلقه  منتظم» فراهم کرد که اصلاحات از بالا ممکن می‌شد. دریافت واضعان ایدۀ سلطنت مطلقۀ منتظم از این ایده، دریافتی انعکاسی از افق فکری مدرن بود و تلاش می‌کرد مفاهیم دولت مدرن را به شکلی در جامعۀ سنتی بیان کند که با چارچوب‌های فکری و فرهنگی جامعه در تضاد نباشد و موجد تحول در نظام حکمرانی سنتی ایران شود، اما شاه همچنان در رأس قدرت قرار داشته باشد.