فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ایالت کرمان در روزگار اقتدار صفویان همزمان با حکمرانی گنجعلی‌خان، فرمانده و حکمران شاه عباس بزرگ در این ایالت، جزو پهناورترین ولایات ایران بود که بخش پهناوری از مرکز، جنوب، جنوب شرقی و شرق ایران را از کرمان و مکران (بلوچستان) تا سیستان و قندهار شامل می‌شد. وسعت قلمرو، قرارگرفتن در کانون‌های تحولات سیاسی و بحران‌های شرق کشور، بر اهمیت ژئوپلتیک کرمان در عصر صفوی افزوده بود. در عصر جانشینان شاه عباس، در پی سیاست تبدیل ممالک عامه به خاصه (شاهی)، زمینۀ افول اقتدار سیاسی، اقتصادی و مرزداری کرمان آغاز شد. این ایالت نخستین کانون توجه فتنۀ افغانان و محمودخان هوتکی از شرق ایران بود. این مقاله بر اساس روش تحقیق تاریخی در تبیین و تحلیل داده‌ها تلاش دارد به این پرسش‌ها پاسخ دهد: بر اثر چه عللی در کرمان زمینۀ بحران‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی پدید آمد؟ کرمان و مسیر جنوب شرقی، چه نقشی در زوال صفویان و سقوط اصفهان داشته است؟ کرمان در بحران‌های بعد از فروپاشی صفویان چه نقشی در نابسامانی و آشفتگی سیاسی کشور داشت؟ این پژوهش تنها به روند تحولات کرمان در اواخر عصر صفویه زمانی نپرداخته، بلکه کوشیده بسترهای بحران‌ها و تحولات ایالت کرمان را مورد نقد تاریخی قرار داده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کم‌توجهی و سوءتدبیر امرای دربار اصفهان و عدم اعزام حکام توانمند و کاردان، گسترش ناامنی و سخت‌گیری‌های دینی، ناامنی در جاده‌ها، نابودی و زوال جاده‌ها و تجارت، کاهش تولید و افول اقتصادی، نارضایتی‌های اجتماعی، و از هم‌گسیختگی‌های فرهنگی زمینه‌های زوال سیاسی و اجتماعی کرمان و در نتیجه سقوط صفویان را در پی داشت.