«گل زرد» تلاشی برای تغییرِ الگوی زیست زنانه در جامعه ایران اواخر عصر قاجار

نویسندگان

1 استاد گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 دانش‌آموخته دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ، دانشگاه تبریز، ایران.

doi
10.48308/irhj.2024.236285.1341
چکیده

گفتمان‌های انتقادی ِفرهنگی و اجتماعی در ربط با زندگی دختران و زنان ایرانی، پس از دورۀ مشروطیت شکل گرفت. در بسیاری از جراید زنان و دختران و الگوی زیست سنتی آنان مورد توجه و انتقاد قرار گرفت و هنجارها و الگوها و قالب‌های سنتی و زیستۀ زنان را به چالش کشید. در کنار تأسیس روزنامه‌های زن‌نگار که توجه شایانی به وضعیت و جایگاه زنان و انتقاد از آن داشتند، نشریات مردنگاری چون «گل زرد» نیز بودند که زنان و مسائل مربوط به آنان و جایگاهشان را با استفاده از ادبیات و شعر مورد نقد قرار دادند و درصدد تغییر و بهبود وضعیت زنان و دختران برآمدند که به تغییر در تحولات اجتماعی، سیاسی و اقتصادی منتهی می‌شد. این تلاش‌ها از یک سو سلبی و نقد سنت‌ها و از سوی دیگر ایجابی بود. سلبی از آن جهت که به نقد الگوی زیست سنتی زنان در ازدواج و روابط درون‌خانوادگی زنان با سایر افراد خانواده و همچنین فعالیت‌های اجتماعی آنان و ایجابی از آن جهت که در پی باز کردن عرصه‌های جدیدی برای زنان و دختران بود؛ همچون مدرسه، آموزش و بهداشت. در این مقاله چرایی و چگونگی رویکرد «مجلۀ گل زرد» به وضعیت زنان با استفاده از روش تحلیل محتوا مورد پژوهش قرار گرفته و حاوی نکات نو و جدیدی است از تلاش‌ها و فعالیت‌های این نشریۀ کمتر مورد توجه قرار گرفته.