ردپای آغازینایرانیان در شکلگیری آرمان شهریاری چین باستان
نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، تهران، ایران.
doi
10.48308/irhj.2024.236537.1346چکیده
جایگاه فرمانروا در ساختار سیاسی چین از مهمترین ارکان اندیشة سیاسی در چین باستان به شمار میرود. چینیان باستان از دیرباز فرمانروا را «پسر آسمان» (به چینی tiānzǐ) مینامیدند و خاستگاهی نیمه الهی برای مقام وی قائل بودند. بر این اساس میتوان نهاد امپراتوری در چین باستان را نوعی «پادشاهی مقدس» تلقی کرد. قدمت استفاده از لقب «پسر آسمان» به استقرار دومین دولت تاریخی چین باستان یعنی دورة دودمان جو (۱۰۴۶-۲۵۶ ق.م.) میرسد و تا سدة بیستم میلادی و واژگونی نظام امپراتوری همچنان یکی از مهمترین القاب امپراتور در حوزة سیاسی چین باقی ماند. با این حال، خاستگاه این نهاد بهندرت محل توجه پژوهشگران بوده است. از آنجا که این لقب در دورة نخستین دودمان تاریخی چین یعنی شانگ ( حدود ۱۶۰۰-۱۰۴۶ ق.م.) مشاهده نمیشود، خاستگاه و نحوة شکلگیری آن به خوبی مشخص نیست و عموماً فرض شده است که برساختة دودمان جو برای مقاصد مشروعیتبخشانه بوده است. برخی پژوهشگران نیز پیشنهاد کردهاند این باور ریشه در میراث مشترک میان مردم چین باستان با بیابانگردان آلتایی یا اقوام تبتی-برمهای دارد. مقالة حاضر با تحلیل روایات اساطیری اقوام سکایی در متون کلاسیک و نیز شواهد خط میخی بر آن است تا نشان دهد که پیش از دودمان جو، میتوان ردپای لقبی مشابه آن را بهصورت «پسر خدا/ آسمان» در میان بیابانگردان ایرانی استپهای جنوب روسیه و آسیای مرکزی (سکاها) و و آریاییهای مهاجر به آسیای غربی در هزارة دوم ق.م. مشاهده کرد. بنابراین لقب چینی «پسر آسمان» در حقیقت وامگرفتهشده از لقب «پسر خدا/آسمان» آغازینایرانیان است که احتمالاً نیاکان دودمان جو به واسطة مجاورت با بیابانگردان غرب چین از طریق آسیای مرکزی اخذ کردهاند.
