فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با تبدیل بازرگانی در اقیانوس هند به شاخه­ای از تجارت دریایی جهانی، ایران عصر صفوی هم به دلیل نزدیکی به خلیج­فارس وارد این عرصه گردید. کمپانی­های هند شرقی انگلیس و هلند در نیمۀ اول قرن هفدهم میلادی با هدف در دست گرفتن تجارت انحصاری شرق متولد و راهی سرزمین­های شرقی از جمله ایران شدند. شاه­ عباس یکم با عقد قرارداد و اعطای امتیازاتی آنان را وارد مدار اقتصادی و تجاری ایران کرد تا از رقابت تجاری آنها برای رونق و شکوفایی اقتصاد کشور استفاده کند. رقابت­های­ این دو کمپانی برای تسلط بر تجارت انحصاری ایران پس از شاه­ عباس نیز ادامه یافت. مقالۀ حاضر، با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع ایرانی و غیرایرانی، در پی روشن ساختن عوامل مؤثر در رقابت کمپانی­های هند شرقی انگلیس و هلند در دورۀ شاه­ صفی و شاه ­عباس دوم است. یافته­های این پژوهش نشان می­دهند لغو انحصار صادرات ابریشم توسط شاه ­صفی، قراردادهای تجاری دولت ایران با کمپانی­ها، پول نقد (نقدینگی)، جنگ­های انگلستان و هلند در اروپا و خلیج­فارس، و صادرات و واردات این کمپانی­ها از عوامل مؤثر در رقابت تجاری کمپانی­ها در دورۀ شاه­ صفی و شاه­ عباس دوم بودند. در این رقابت تجاری کمپانی هند شرقی هلند به دلیل دارا بودن نقدینگی بیشتر، قدرت چانه­زنی و دیپلماسی بیشتر در در مذاکرات با دربار صفوی و مجهزتر بودن کشتی­های تجاری ـ نظامی بر کمپانی انگلیسی برتری داشت.