فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با گذشت بیش از یک قرن از جنبش مشروطه‌خواهیِ ایرانیان همچنان مسائلی وجود دارند که مناقشه‌برانگیز هستند. از مهم‏ترین آنها ماهیت و چگونگی ظهور «نظریۀ» مشروطیت در ایران است که بازبینی آن به عنوان یک مسئلۀ مستقل پژوهشی ضرورت دارد. نوشتار حاضر با استفاده از نظریۀ بحران اسپریگنز که ناظر بر فهم نظریه‏های سیاسی است، به تبیین این سؤال می‌پردازد که روند تکوین و ماهیت «نظریۀ مشروطیت» در ایران دورۀ قاجاریه چگونه بوده است؟ کاربست نظریۀ اسپریگنز به منظور فهم ماهیت و تبیین روند تکوین نظریۀ مشروطیت در ایران است. نتایج این تحقیق براساس روش توصیفی ـ تبیینی نشان می‏دهند نظریۀ مشروطیت دفعتاً و در روزهای پایانی جنبش ظهور نکرد، بلکه روندی تاریخی ـ تکاملی داشت. درخصوص ماهیت آن نیز می‏توان گفت نظریۀ مشروطیت، «نظریۀ حکومت قانون» و جنبشی برای «تأسیس آزادی» و رهایی از استبداد بود. روند تکوین این نظریه با بهره‏گیری از رویکرد نظری اسپریگنز در چهار گامِ شناخت مشکل و مشاهدۀ بی‏نظمی، علل بی‌نظمی، نظم و خیال (بازسازی جامعه)، و تجویز تبیین خواهد شد.