تحلیل فقهی- اقتصادی مبانی، اصول و چارچوب کلان نظام پولی اقتصاد اسلامی
نویسندگان
1 دانشیار گروه اقتصاد سیاسی، دانشکده معارف اسلامی و اقتصاد، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشآموخته دکتری علوم اقتصادی، دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
doi
10.30497/ifr.2021.240337.1595چکیده
در طول تاریخ، علم اقتصاد ازلحاظ نظری سه سؤال مبنایی و مرتبط با یکدیگر در حوزه پول وجود داشته است که هر نظریه پولی سعی کرده پاسخهای مناسب برای آنها ارائه کند. این سه سؤال عبارتاند از:1- پول چیست؟- 2- منشأ پول چیست یا چگونه وارد جامعه میشود؟- 3- پول چگونه ارزش بهدست میآورد یا آن را از دست میدهد؟؛ در اقتصاد متعارف دو نحله و مکتب پولی «متالیستها (فلزگرایان[i])» و «چارتالیستها[ii]»، سعی کردهاند با مبانی و اصول نظری خویش به این سؤالات پاسخ دهند. در این مقاله سعی شده است با استفاده از مبانی، اصول و چارچوب کلان نظام پولی اسلامی از منظر اقتصاد اسلامی به این سؤالات پاسخ داده شود. بدینمنظور ابتدا با استفاده از روشهای معتبر فقهی اعم از فقه معاملات و فقه نظام مبتنیبر چارچوب اقتصاد اسلامی، مبانی، اصول و چارچوب کلان نظام پولی اسلام تبیین شده و سپس با توجه به آنها به سؤالات مذکور پاسخ داده شده است.نتایج تحقیق نشان میدهد که در نظام پولی اسلامی، اولاً هرآنچه که بتواند وظایف پول را ایفا کند و از نظر مردم (عرف) مورد قبول واقع شود، میتواند نقش پول را در نظام اقتصادی ایفا نماید ولی حکومت اسلامی حسب وظیفه و جایگاهی که دارد، در صورت انحراف مصادیق پول از شروط و موازین شرعی، تأیید و اعتبار خویش را از پول الغا مینماید؛ ثانیاً در خصوص ارزش پول، باید گفت که پول یا باید ارزش ذاتی داشته یا مابهازاء ارزشمندی در عالم واقع داشته باشد تا با اصول و مبانی نظام پولی تطابق داشته و بتواند در مقام مبادلات و معاملات مورد استفاده قرار گیرد.1. Metallists2. Chartalists