ساسانیان روحانیتبار بودند
نویسندگان
1 استاد تاریخ ایران باستان، گروه تاریخ دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
doi
10.52547/irhj.14.2.23چکیده
پدرام جم در پژوهش تازهای به نام «آیا ساسانیان روحانیتبار بودند؟» به بازنگری روایت محمّد بن جریر طبری دربارة ساسان، نیای ساسانیان، و پیوند او با آتشکدة ایزدبانو آناهیتا در اصطخر پارس میپردازد و این گزارش را با آگاهیهای حقوقی زردشتی دورة ساسانیان میسنجد و نتیجه میگیرد که ساسان در این آتشکده «سالارِ آتش» بوده و منصب دینی نداشته است. همچنین او گزارش آگاثیاس، تاریخنگار بیزانسی، را دربارة تبار و پیشینة خاندانی اردشیر بابکان (224-240م)، بنیانگذار شاهنشاهی ساسانیان، با دیگر منابع تاریخی میسنجد و باور دارد که از روایت آگاثیاس نیز چیزی دربارة تبار روحانی اردشیر و خانوادة او به دست نمیآید. بنابراین، جم دیدگاه پژوهندگانِ ایرانی و غیر ایرانی را دربارة روحانیتبار بودن ساسانیان درست نمیداند و اینکه آنها، بر پایة روایت طبری، ساسان را «موبد»، «هیربد» و یا «نگهبان آتشکدة آناهیتا» در اصطخر پارس انگاشته و یا، بر پایة روایت آگاثیاس، اردشیر را مردی روحانی پنداشتهاند، برداشتهای نادرستی از روایتهای طبری و آگاثیاس میانگارد و نیاکان اردشیر را از اشراف محلّی استان پارس میداند. با وجود این، به باور ما برداشتها و نتیجهگیریهای جم نادرستاند و ساسانیان بهراستی روحانیتبار بودهاند. در این پژوهش، با تحلیل گزارشهای طبری و آگاثیاس و نیز دیدگاه پارهای از پژوهندگان ایرانی و غیر ایرانی دربارة تبار ساسانیان و کیستی و پایگاه ساسان و بابک و پیوند آنها با آتشکدة آناهیتا در اصطخر پارس، به نقد رویکرد و دیدگاه تازة جم دربارة خاستگاه اشرافی ساسانیان و روحانیتبار نبودن آنها خواهیم پرداخت.
