فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

واکاوی ریشه­ های باورهای کیش مانوی همواره از مهم­ترین مباحث مورد علاقة محققان این کیش کهن و پرابهام باستانی بوده است. بخش عمده­ای از این ابهام ناشی از کمبود دسترسی به منابع دست اول این کیش است و بخش دیگری از آن به پیچیدگی خود باورهای مانوی مربوط می­شود که ریشه در ماهیت تلفیقی این باورها دارد. چنانکه دربارة ریشه­ های اساطیری این کیش در مورد سرانجام جهان پژوهش­های بسیاری صورت گرفته، اما هنوز بخشی از ابعاد آن ناشناخته مانده است. بر این مبنا، مسئلة اصلی این تحقیق بررسی ریشه­های باورهای آخرت­ شناسانة کیش مانوی است. این تحقیق با رویکردی تحلیلی و توصیفی، و بر پایة متون دست اول کتابخانه­ای، نشان می­دهد باورهای آخرت­شناسانة کیش مانوی تحت تأثیر اندیشه­های ایرانی و گنوسی پیش از مانوی تدوین یافته است. در حقیقت، بن ­مایه ­های اندیشة آخرت­ شناسانة مانوی در برساخت باورهای فرجام جهان ملهم از فضای فکری ایرانی ـ گنوسی بین ­النهرین بوده است. در این باورها، اساطیر سرانجام جهان با بهره ­گیری از عناصر و بُن­ مایه ­های زرتشتی و گنوسی، همچون داوری نهایی، نزول بلایای سرانجام جهان و آتش­سوزی کیهانی، به تصویر درآمده است.