برساخت گفتمان جنسیت در عصر تیمور

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای تاریخ دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

2 استادیار گروه تاریخ تمدن و فرهنگ ملل اسلامی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

3 استاد، گروه تاریخ، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران.

doi
10.22034/chs.2026.523747.1103
چکیده

جنسیت در بازتعریف تمایزات اجتماعی، نقش‌ها و عملکردها، نقش مؤثری دارد. در جوامع گوناگون، هویت جنسیتی به‌مثابه برساخت اجتماعی، در سطحی فراتر از تفاوت‌های بیولوژیکی عمل می‌کند. بازنمایی جنسیت در جوامع سنتی، مسئله‌ای است که از لابه‌لای متون تاریخی مشاهده می‌شود. هدف این پژوهش، مطالعة وضعیت زنان در نظام سیاسی عصر تیمور است. یافته‌های پژوهش نشان داد که جنسیت و هویت جنسیتی در عصر تیموری تحت تأثیر و تأثر نظام قبیله‌ای و مردسالار بوده است و زنان از آغاز تکاپوی تیمور در تنگاتنگ جنگ‌ها، بدون تفکیک جنسیتی در عرصة اجتماع حضور می‌یافتند؛ از این‌رو هویت آنان در کنار مردان و در درون قبیله شکل می‌گرفت. همین امر باعث شد کارکرد زنان در عرصه‌های سیاسی- نظامی، پررنگ‌تر جلوه کند. ساختار حکومت تیموری که برپایة ازدواج با زنان قبایل مهم شکل گرفته بود، فرصتی فراهم آورد تا استراتژی زنان از جنگاوری تا سیاست و حتی شفاعت در جهت صلح و رفاه قبیله و حکومت موفقیت‌آمیز شود. زنان باوجود تبعیض جنسیتی توانستند با سازوکارهای زنانه و تجلی ظرافت زنانه، قدرت خود را در جامعة پدرسالار عصر تیمور و درون دستگاه تیموری نشان دهند. این پژوهش، به‌طور مشخص به دوران حکومت تیمور می‌پردازد.