فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

منصب پیشکاری یا پیشکار با ریشه­‌ای دیرینه در نظام دیوانسالاری ایران در دورة قاجار احیا شد و در ساختار اداری ایرانِ عصر قاجار، دست­کم در دوره­هایی خاص، جایگاه مهم و تأثیرگذاری یافت. می­دانیم که قاجارها دستگاه دیوانسالاری گسترده­ای شکل دادند و در کنار احیای مناصب و مشاغل اداری کهن، گاه بنا به­ ضرورت مناصب جدیدی نیز ایجاد کردند. به ­تبع ساختار دستگاه دیوانی مرکزی در تهران، در ایالت­ها و ولایات مختلف هم دستگاه­های اداری و دیوانی بزرگ و کوچک شکل گرفت. مهم­ترین و گسترده­ترین تشکیلات اداری و دیوانی، بعد از تهران، در دارالسلطنة تبریز به ظهور رسید. یکی از مناصب درجة اول که گاه وظایف و اختیارات او با حوزة مسئولیت­‌های ولیعهد و مناصب دیگر در دستگاه دیوانی تبریزِ عصر قاجار تلاقی می­کرد، منصب پیشکاری بود. دارندگان این مقام و منصب از چهره­ ها و شخصیت‌­های سیاسی و نظامی درجة اول قاجاری به شمار می­رفتند. این مقاله، با تأکید بر منابع دست اول و با روش توصیفی ـ تبیینی، ضمن تبارشناسی و ردیابی تاریخی منصب پیشکار به موقعیت و دگرگونی این منصب مهم و قلمروی وظایف اداری آن در ساختار دیوانی آذربایجان دورة قاجار پرداخته است.