جایگاه باورهای تنجیمی در کیهان‌شناسیِ عجایب‌نامه‌نویسان (قرون چهارم تا هشتم هجری)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گروه تاریخ دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

doi
10.52547/irhj.14.1.143
چکیده

عجایب­‌نگاری­‌های قرون چهارم تا هشتم هجری با هدف کیهان‌­نگاری و نشان­ دادن عظمت و قدرت خداوند در خلقت موجودات عالم به نگارش درآمده­اند. تلاش برای درک طبیعت و نحوة تعامل با آن در قالب دو گونه کیهان‌­شناسی فلسفی و اسطوره‌­ای در عجایب­ نامه‌­ها قابل بازشناسی است. اساس کیهان‌­شناسی اسطوره­ای بر اعتقاد به وجود نیروهای اسرارآمیز در تدبیر احوال عالم است. شناخت تنجیمی در پیوند تنگاتنگ با این­گونه کیهان‌­شناسی قائل به وجود نیروهای ماورایی در اجرام سماوی است. با عنایت به شواهد متعدد تنجیمی در عجایب‌­نامه‌­ها پرسش اصلی این مقاله این است که باورهای تنجیمی در عجایب‌­نامه‌­های این دوران چه تأثیری بر نگرش کیهان‌­شناسی اسطوره­ای داشته­‌اند؟ در این تحقیق برای توصیف و تحلیل داده­ها از روش تاریخی استفاده شده است. یافته­‌های تحقیق نشان می­دهد می­توان در عجایب­‌نامه‌­های این دوران تأثیر کواکب و سیارات را در شکل­دهی به رخدادهای زندگی آدمیان در ذیل ارادة خداوندی و به ­عنوان نشانه‌­ای از قدرت الهی پذیرفت.