فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحولات شگفتی‌آور و شگرف در حوزه هوش مصنوعی و ظهور ‌‌‌‌ماشین‌های هوشمند و سیستم‌‌ها و ربات‌های فراهوشمند، مرز و معیارهای انسان و ماشین را به چالش کشیده و به پرسش‌های فلسفی و اخلاقی جدیدی درباره امکان عاملیت اخلاقی ‌‌‌‌ماشین‌های مصنوعی و انتساب مسئولیت اخلاقی به آنها دامن زده است. در این مقاله، پس از تبیین معنا و مؤلفه‌‌‌های عاملیت اخلاقی (خودآگاهی، خودمختاری، اراده آزاد، نیت‌مندی و مسئولیت‌پذیری)، به بررسی اهم دیدگاه‌ها درباره امکان عاملیت اخلاقی ‌‌‌‌ماشین‌های پرداخته شده و اهم مبانی و مدعیات دو رویکرد اصلی در این زمینه بیان و بررسی شده است. برخی از صاحب‌نظران، ضمن نفی و انکار عاملیت اخلاقی ‌‌‌‌ماشین‌ها، بر این باورند تنها انسان شروط و شرایط لازم برای عامل اخلاقی بودن را دارد و البته، برخی دیگر، ضمن بازنگری در معنای رسمی و سنتی عاملیت اخلاقی، به گونه و تقریری خاص از عاملیت اخلاقی محدود، تشکیکی و طیفی را پذیرفته و امکان اطلاق عامل اخلاقی به ‌‌‌‌ماشین‌های فراهوشمند، بر این مبنا و معنا را موجه و مقبول دانسته و امکان اطلاق عامل اخلاقی را به ‌‌‌‌ماشین‌ها و حتی حیوانات تعمیم و تسری می‌دهند. با استناد به محدودیت‌های کنونی ‌‌‌‌ماشین‌های فراهوشمند و بی بهره بودن آنها از خودآگاهی و فقدان نیت‌مندی، شرایط لازم برای عاملیت اخلاقی کامل را نداشته و تنها به شکل مَجاز و مسامحی می‌توان امکان عاملیت اخلاقی محدود و ابزارگرایانه را برای رُبات‌ها و ماشینهای فرا/هوشمند در حوزه‌های خاص را پذیرفت.