فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از پیشرفت‌های مهم در زیست‌شناسی مولکولی در چند دهۀ اخیر امکان اصلاح ژنتیکیِ اندام‌واره‌ها با فناوری‌های مختلفِ مهندسی ژنتیک بوده است. به طور خاص، محصولات اصلاح‌شدۀ ژنتیکیِ (GM) متعددی با افزودن ژن‌ها یا ویرایش ژنومِ محصولات موجود، و با هدف افزایش بهره‌وری در کشت یا افزایش ارزش غذایی آن‌ها، توسط مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های زیست‌فناوری عرضه شده‌اند. اما این محصولات با واکنش‌های گستردۀ مخالفانی مواجه شده‌اند که خطرات احتمالیِ آن‌ها را برای سلامت انسان و یا محیط‌زیست جدی می‌دانند. بسیاری از مخالفان محصولات GM به اصل احتیاطی متوسل می‌شوند که بر اساس نسخۀ رایجی از آن، در شرایط امکان مخاطرات جدی، حتی با وجود عدم‌قطعیت علمی، نباید اقدامات احتیاطی را به تعویق انداخت. یکی از نقدهای مهم بر اصل احتیاطی مشکل دوراهی است: هر نسخه‌ای از این اصل یا چنان ضعیف است که بی‌اثر است و مورد پذیرش طرفدارانش نیست، یا تجویزهای سیاستیِ متعارضی از آن نتیجه می‌شود. حالت اخیر به پارادوکس احتیاطی مشهور است. در این مقاله، پس از بررسی اصل احتیاطی، مشکل دوراهی، و پارادوکس احتیاطی، ملاحظات مربوط به اِعمال این اصل بر محصولات GM بررسی شده، و راه‌حلی برای مشکل دوراهی پیشنهاد می‌شود که به ویژه در مورد محصولات GM موفق به نظر می‌رسد.