فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ساختار عقاید، و به تعبیر تقریبی، «اصول دین»، عبارت است از چند عنوان کلی که به ترتیب خاصی چینش شده‌اند و برای اشاره به مجموع باورهای بنیادین اسلامی به کار می‌روند. متکلمان اسلامی، افزون بر محتوای عقیده، به ساختار عقاید اسلامی نیز توجه داشته‌اند. توجه ایشان به ساختار عقیده، به گونه‌های مختلف نمود یافته است؛ آنان گاه به ساختار خاصی تصریح کرده و حتی آن را توجیه نموده‌اند و گاه صرفاً در مقام فصل‌بندی کتب اعتقادی، ساختاری را مبنا قرارداده‌اند. مقالة پیش روی، با نگاهی گونه‌شناسانه دیدگاه علمای امامیه را دربارة ساختار عقاید، به ترتیب تاریخی بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که ایشان در طول دوران غیبت، عقاید اسلامی را در قالب پنج ساختار متفاوت عرضه داشته‌اند: ساختار دوگانه (توحید، عدل)؛ ساختار چهارگانة نوع اول (توحید، عدل نبوت، امامت)؛ ساختار چهارگانة نوع دوم (توحید، نبوت، امامت، معاد)؛ و ساختار پنج‌گانه (توحید، عدل، نبوت، امامت، معاد). در این مقاله، نقاط عطفی که در آنها ساختارهای متفاوت در حال رقابت با یکدیگر بوده‌اند یا از یک ساختار به ساختار دیگر عدول شده، مورد توجه قرار گرفته است.