فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خدمت نظام وظیفه دغدغه‌ای است که در سطح فردی برای جوانان و حتی خانواده‌های آنها اهمیت قابل توجهی دارد؛ به این سبب مطالعات متعددی به جنبه‌های مختلف خدمت نظام وظیفه پرداخته‌اند. پرسش اصلی این مقاله این است که آیا دانشجویانی که در مقطع تحصیلات تکمیلی دارای معافیت تحصیلی هستند برای تعلیق خدمت سربازی دوره تحصیل خود را طولانی تر کرده و به تعبیری ماندگاری بیشتری را در دانشگاه تجربه می کنند؟ در پاسخ به این پرسش فهم آرایه‌های ذهنی پسران دارای معافیت تحصیلی مقاطع تحصیلات تکمیلی دانشگاه تهران در خصوص مسئلة ماندگاری در دانشگاه مورد بررسی قرار گرفته است. بر همین اساس، با بهره‌گیری از روش‌شناسی کیو و با اخذ 48 گزاره از تالار گفتمان مرتبط با موضوع و گردآوری داده از 119 مشارکت‌کننده از جامعة آماری پسران تحصیلات تکمیلی دانشگاه تهران، پژوهش اجرایی شد. تحلیل نظرات مشارکت‌کنندگان با استفاده از تکنیک تحلیل عاملی، 8 عامل نهایی را مشخص ساخت. هر یک از این 8 ذهنیت ناظر بر درک خاصی از پدیدة ماندگاری در دانشگاه در ارتباط با تعلیق خدمت نظام وظیفه هستند که مورد بررسی عمیق قرار گرفته اند. کفة ترازو از منظر کمی به سمت «تعلیق‌کنندگان» سنگینی می‌کند. این گروه از عامل‌ها هر کدام به نحوی از انحاء تلاش می‌کنند تا از طریق ماندگاری در نظام آموزش عالی خدمت را به حالت تعلیق در بیاورند. گروه دیگر عامل‌ها (دانشگاهیان بیزار از خدمت و مهارت‌آموزان خدمت‌گریز)، علاقة خود به دانشگاه را نشان دادند اما همچنان در بیزاری از سربازی با گروه اول توافق نظر دارند. در این میان عامل «دانشگاهیان آماده‌به‌خدمت» عاملی متمایز است که نشان‌دهندة گرایش نسبی به هر دو محیط است و عامل «عافیت‌طلبان» نیز رویکردی منفعت‌طلب را نسبت به هر دو محیط نشان می‌دهد. آرایه‌های ذهنی به دست آمده در این بررسی نشان می دهد که سیاست‌های خدمت وظیفه در ایران برای دانشجویان اثر فراگیر نداشته و عده‌ای تلاش می‌کنند تا از مسیر‌های ممکن انجام آن را به تعلیق در بیاورند.