فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: زلزله­ه ای شدید، موجب بروز صدمات جانی و مالی زیادی می­شود که با امدادرسانی سریع و به موقع، می­ توان از بروز بسیاری حوادث پس از سانحه، جلوگیری کرد. یکی از مسائل مهم در این زمینه، تخصیص بهینه‌ی مصدومان به مراکز درمانی است و این مسئله، دارای ماهیتی پویا و پیچیده بوده و با روش ­های ساده، قابل حل نمی­باشد. به‌کارگیری سامانه‌ی اطلاعات مکانی (GIS) در کنار روش­های بهینه ­سازی و شبیه­ سازی، این امکان را فراهم می­کند که بتوان یک روش مناسب برای تخصیص بهینه‌ی مصدومان زلزله، به مراکز درمانی یافت. مسئله‌ی تخصیص مصدومان زلزله به مراکز درمانی، در دسته‌ی مسائل تخصیص ظرفیت دار قرار دارد، که در این نوع مسائل با افزایش تعداد نقاط تقاضا و مراکز خدماتی، پیچیدگی و حجم محاسبات مسئله، به صورت نمایی افزایش می­ یابد. بنابراین، در  بسیاری از مواقع، استفاده از  روش­ های جستجوی مستقیم و قطعی در حل این نوع مسائل،  کارایی ندارد و باید از روش­ های ابتکاری مناسب برای حل بهینه‌ی آن‌ها، بهره برد. از سویی دیگر، به دلیل آن‌که داده‌های مکانی، در مسئله‌ی تخصیص مصدومان زلزله به مراکز درمانی، نقش مهمی دارند، بنابراین، می توان با یکپارچه نمودن و ترکیب سامانه‌ی اطلاعات مکانی با روش­های بهینه ­سازی موجود در جهت حل بهتر و ساده ­تر آن، حرکت کرد.روش‌ها‌: در این تحقیق، فرض بر این است که در صورت وقوع زلزله، تعدادی از جمعیت ساکن در برخی از بلوک­های ساختمانی، مصدوم  شده و نیازمند کمک  خواهند بود که محل­های قرارگیری این جمعیت مصدوم، همان نقاط تقاضا است. بدین ترتیب، باید این مصدومان به مراکز درمانی فرستاده شوند که هر یک از آن‌ها، توانایی ارائه‌ی خدمات به تعداد مشخصی از این مصدومان را، دارا هستند. پارامتر بعدی، تعداد مراکز درمانی و ظرفیت آن‌ها برای ارائه‌ی خدمات درمانی می­باشد که در این تحقیق، ظرفیت مراکز درمانی کمتر از تعداد مصدومان، فرض شده است. در نهایت، با بهینه سازی تابع هدف، نسبتی از مصدومان در نقاط مختلف که باید توسط مراکز درمانی موجود و یا جدید، مورد پذیرش قرار گیرند، با استفاده از یک الگوریتم ژنتیک تو در تو، محاسبه می­شود. خروجی الگوریتم ژنتیک که مکان مراکز جدید را مشخص می­کند، با اطلاعات موجود که همان مکان مراکز موجود است، ترکیب شده و سپس به ‌عنوان پارامترهای ورودی الگوریتم جستجوی ممنوع هدایت شونده (SGTS)، برای تعیین بهترین تخصیص به‌کار می­رود.یافته‌ها: جهت ارزیابی دقت الگوریتم ژنتیک و روش جستجوی ممنوع هدایت شونده، انحراف معیار، دقت و زمان پردازش، مورد ارزیابی قرار گرفته است که الگوریتم جستجوی ممنوع هدایت شونده در هر سه ارزیابی، عملکرد بهتری داشته است. نتایج، نشان می ­دهد که نسبت انحراف معیار روش پیشنهادی نسبت به الگوریتم ژنتیک  12/0 است و میانگین دقت روش جستجوی ممنوع هدایت شونده نسبت به الگوریتم ژنتیک، به‌طور میانگین 18% بهبود داشته است. همچنین، روش SGTS  7% ،سریع‌تر محاسبات را انجام داده است.نتیجه‌گیری: با مقایسه‌ی مدت زمان حل بهینه‌ی مسئله‌ی تخصیص مصدومان زلزله به مراکز درمانی، می­توان نتیجه گرفت که روش جستجوی ممنوع هدایت شونده‌ی مکانی، در مدت زمان کمتری می­تواند به همگرایی برسد. بنابراین، ایجاد لیست انتخابی با استفاده از ساختار ارائه شده بر اساس تحلیل­های مکانی می­تواند در این زمینه، موثر باشد. روش جستجوی ممنوع هدایت شونده‌ی مکانی، دارای دقت بالاتری نسبت به روش ژنتیک  و همچنین، نتایج به‌دست آمده از روش جستجوی ممنوع هدایت­ شونده‌ی مکانی دارای استحکام بیشتری می­باشد. در حل مسائل مکان­یابی و تخصیص منابع، اگر هدف بهینه­سازی توامان هر دو مورد مکان­یابی و تخصیص باشد، الگوریتم­های ترکیبی برای حل بهینه‌ی توامان، توصیه می­شود. اگرچه این مطالعه، موفق به ارائه‌ی روش ترکیبی برای حل بهینه‌ی مسائل تخصیص ظرفیت­دار شده است، اما مطالعه در زمینه‌ی ترکیب روش­های فرا ابتکاری و مقایسه‌ی نتایج آن با روش پیشنهادی، توصیه می­ گردد.