فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

استعمار در آسیا، با ورود پرتغالی‌ها به خلیج‌فارس در سدۀ شانزدهم میلادی/دهم قمری آغاز شد. پرتغالی‌ها با بهره‌گیری از ناوگان دریایی، فناوری‌های پیشرفته و احداث استحکامات کنترل تجارت دریایی را به‌دست گرفتند. این رویدادها تأثیر عمیقی بر تاریخ خلیج‌فارس گذاشت و آن را به دو دورة پیشااستعماری و پسااستعماری تقسیم کرد. پرتغالی‌ها با استفاده از روش‌های نقشه‌نگاری نخستین نقشه‌های دقیق از خلیج‌فارس را تهیه کردند که شامل ترسیم جزئیات خطوط ساحلی، جزایر و بنادر بود. این نقشه‌ها نه تنها ابزاری جغرافیایی، بلکه بازتابی از اهداف استعماری پرتغال در منطقه به‌شمار می‌روند. هدف این پژوهش بررسی نقشه‌های پرتغالیِ سده‌های شانزدهم و هفدهم میلادی/ دهم و یازدهم قمری به کمک روش تحقیق تاریخی برای درک مفاهیم کلیدیِ مرتبط با تاریخ خلیج‌فارس و دریافت ارتباط آن‌ها با اهداف استعماری پرتغال است. این پژوهش درصدد پاسخ به این پرسش است که انگیزه‌های اصلی پرتغالی‌ها از تهیة نقشه‌های دقیق از خلیج‌فارس چه بود و این نقشه‌ها چگونه بازتابانندة اولویت‌های نظامی- اقتصادی پرتغال در منطقه بوده‌اند؛ به نظر می‌رسد در این اسناد و در راستای منافع پرتغال در هند از جمله کنترل مسیرهای تجاری، برخی نقاط همچون هرموز در شرق خلیج‌فارس مورد توجه قرار گرفتند و نقاط کرانه و پس‌کرانه نادیده گرفته شده‌اند که نشان‌دهندة کاربرد نقشه‌ها به‌عنوان ابزاری در خدمت منافع سیاسی و استعماری پرتغال در آن مقطع در بستری از گفتمان استعماری اولیه است.