فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به بررسی نقش بی‌بدیل تجار ایرانی در بازسازی و نوسازی عتبات عالیات در عراق از دوره صفویه تا پایان عصر قاجار می‌پردازد. با تکیه بر گزارش‌های دست‌اول سیاحان اروپایی، این مطالعه سازوکارهای اقتصادی، انگیزه‌های مذهبی و به‌ویژه پیامدهای سیاسی-فرهنگی این مشارکت‌ها را تحلیل می‌کند. هدف اصلی، واکاوی چگونگی تبدیل تجار از «حامیان فردی» به «نهادهای اجتماعی مؤثر» و بازتاب این فرآیند در اسناد اروپایی است. پرسش محوری چگونگی استفاده تجار از ظرفیت اقتصادی خود برای حمایت از عتبات و بازتاب ابعاد هویت شیعی در نگاه سیاحان است. فرضیه بر این است که این فعالیت‌ها استراتژی پیچیده‌ای برای تثبیت نفوذ فرهنگی ایران در جهان شیعه و تقابل با عثمانی بود. یافته‌ها نشان می‌دهد وقف‌نامه‌های تجاری، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها مانند احداث کاروانسراها و مدیریت موقوفات توسط تجار تبریزی، نقشی محوری در حفظ هویت شیعی داشته‌اند. این نقش‌آفرینی در گزارش‌های سیاحانی چون شاردن و راولینسون به‌عنوان «احیای هویت شیعی» بازتاب یافته است.