بررسی و مقایسه میزان انعکاس مؤلفهها و مفاهیم مربوط به امامان شیعی اسماعیلی در آثار قاضینعمان
نویسندگان
1 گروه آموزش تاریخ، دانشگاه فرهنگیان،صندوق پستی 889-14665 تهران، ایران.
doi
چکیده
فاطمیان یکی از شاخههای مهم علویان فاطمینسب هستند که به دلیل تأسیس دولتی شیعی با بنیادهای فکری علوی- اسماعیلی سهمی را در جهان تشیع به خود اختصاص دادهاند. درمیان متفکران عصر فاطمی، قاضی نعمان بن حیون (م.363ق) فقیه، متکلم، داعیالدعات و قاضیالقضات برجسته فاطمیان به دلایل مختلف ازجمله خدمت به چهارخلیفه نخستین اسماعیلیه و تاثیرگذاریاش درتحول عقیدتی و شکلگیری بنیادهای فقهی و کلامی در اندیشه اسماعیلی، از جایگاهی ویژه درتاریخ فکری فاطمیان برخورداراست. ازآنجا که اصلیترین مسأله فاطمیان بطور اخص و شیعیان بطورکلی مسأله امامت بودهاست. قاضینعمان نیز ضمن توجه به این مسأله تلاش دارد تا میراث شیعیان را حفظ و در پیوند با اسماعیلیه تشریح کند. ناظر به آثار و افکار قاضینعمان به عنوان نماینده رسمی تفکر اسماعیلیه فاطمی، این مقاله قصد دارد به این سوال پاسخ دهد که: انعکاس مؤلفهها و مفاهیم مربوط به امامان شیعی اسماعیلی در آثار و آراء قاضینعمان به چه میزان بودهاست؟ و کدامیک از ائمه شیعی اسماعیلی و کدامیک از آثار قاضینعمان بیشترین و کمترین میزان انعکاس مفاهیم مربوطه را به خود اختصاص دادهاند؟ از میان آثار متعدد قاضینعمان، چهاراثرمهم افتتاح الدعوة (تاریخنگارانه)، المجالس و المسایرات (تاریخنگارانه)، دعائم الإسلام (فقهی)، شرح الاخبار (روایی)، به عنوان نمونههای موردی انتخاب شد. بدینمنظور با استفاده از روش تحلیل محتوا، دادهها در چهاراثر موردنظر استخراج ونتایج تحقیق با رویکرد تفسیری مورد تحلیل وارزیابی قرارگرفت. براساس یافته پژوهش، در محتوای آثار قاضینعمان به مؤلفهها و مفاهیم مربوط به امامان شیعی اسماعیلی بهمیزان زیادی توجه و تأکید شدهاست. بیشترین میزان تکرار وانعکاس درکتاب سهجلدی شرح الاخبار، معطوف بودهاست ومؤلفههای: امام علی(ع)، امام صادق(ع)، امام حسین(ع)، امام حسن(ع)، امام باقر(ع)، امام سجاد(ع)، بهترتیب دارای بیشترین انعکاس و توجه در میان چهار اثر منتخب بودهاند.
