طریقت صفوی در بوته نقد و بررسی تحوّل اندیشة مذهبی (با تأکید بر منجی گرایی)

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری دانشگاه تهران

doi
چکیده

پس از فروپاشی حکومت ایلخانان مغول در ایران، جنبش‌هایی پدید آمد که به عنوان واکنش اجتماعی ـ مذهبی در برابر شرایط پیش آمده با رویکرد شیعی ـ صوفی و گرایش به مهدویت و انتظار یا ادعای ظهور منجی موعود وارد منازعات سیاسی شد. مقالة حاضر در صدد فهم مبانی تاریخی چگونگی تحوّل خانقاه صفوی از یک طریقت صوفیانه به یک نهضت مذهبی منجی‌گرایانه برآمده است. محقق با بررسی و تحلیل منابع و مآخذ، تلاش کرده است نشان دهد عامل اندیشة مذهبی (منجی‌گرایی) و رفتار سیاسی وابسته به آن، نقشی مهم و بی‌بدیل در تحوّل مورد نظر ـ به‌ویژه از زمان تصدّی منصب شیخ یا پیرطریقت صفوی توسط جنید ـ ایفا کرده است.