فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تاریخ فرهنگی اران در سده­‌های ۴ و ۵ قمری از موضوعات مهمی است که در منابع تاریخی آن دوره کمتر به آن پرداخته شده است و به‌همین سبب جای چندانی در پژوهش‌های تاریخی معاصر ندارد. مسئله این پژوهش که با روش تاریخی و با رویکرد تاریخ فرهنگی و مراجعه به منابع ادبی این دوره نگاشته شده است، بررسی تحولات فرهنگی اران در این دو سده و هدف از این پژوهش نشان‌دادن فرایند تضعیف فرهنگ مسلط عربی در اران و جنبه­‌های مختلف احیای فرهنگ بومی و گسترش فرهنگ ایرانی به­‌جای آن است. یافته­‌های این پژوهش ضمن تصحیح و تکمیل برخی پژوهش‌های پیشین نشان می‌­دهند که حکومت‌های ساجیان، سلاریان، روادیان و شدادیان از آغاز سدۀ 4 تا نیمۀ سدۀ 5 قمری با بیرون‌راندن والیان منصوب خلافت عباسی، حکومت­‌های نیمه‌مستقلی در اران تأسیس کردند و به هژمونی فرهنگ و زبان عربی پایان دادند. این کار سبب تثبیت زبان و سنن بومی منطقه از سویی و گسترش فرهنگ ایرانی وزبان فارسی دری از سوی دیگر شد؛ همچنین فرهنگ شاهنامه‌­ای رایج شد و نام‌های باستانی شاپور، انوشیروان و منوچهر در کنار نام‌های اسلامی مانند فضل و علی رواج یافتند و نوروز، مهرگان و سده در کنار اعیاد اسلامی جشن گرفته شدند.