فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

علویان به دلیل انتساب به پیامبرˆ، در جامعة اسلامی همواره مورد احترام بوده‌اند. گروه‌هایی از آنان از قرن دوم هجری به دلایل گوناگون، راهی سرزمین‌های مسلمان‌نشین شدند. مناطق مرکزی و شمالی ایران از جملة این سرزمین‌ها بود. با ورود امام علی بن موسی‌الرضا† به ایران در اواخر قرن سوم و استقرار ایشان در خراسان، سیر مهاجرت علویان به ایران و به ویژه خراسان شدت گرفت. «ربع نیشابور»، که در دورة اسلامی از بزرگ‌ترین نواحی خراسان به شمار می‌رفت، یکی از مناطق هدف مهاجران بود. طی قرن سوم هجری و پس از آن، علویان فراوانی در این منطقه ساکن شدند. حضور گستردة خاندان‌های علوی در این ناحیه و توسعة جمعیتی آنان، بستر فرهنگی، عقیدتی و اقتصادی مناسبی برای استمرار مهاجرت‌ها به وجود آورد. این تراکم جمعیتی در ایجاد منصب «نقابت» (سرپرستی و رتق و فتق امور) علویان در نیشابور موثر بود. این علویان دارای گرایش‌های مذهبی و تفاوت‌های نسبی بودند که در مناسبات میان آنها تأثیرگذار بود. جدای از این مسئله، آنان خواسته یا ناخواسته در زمینه‌های سیاسی، ‌اجتماعی، اقتصادی، مذهبی و فرهنگی، ناچار به مراوده با دیگر ساکنان منطقه بودند. این پژوهش بر آن است که با روش توصیفی ـ تحلیلی، مراودات علویان را در دو حوزة درون‌گروهی و برون‌گروهی بررسی و تجزیه و تحلیل کند و تصویر روشنی از وضعیت اجتماعی، سیاسی و فرهنگی آنان ارائه دهد.