فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

        چکیده        جنگ غجدوان در ماوراءالنهر، در سوم رمضان سال 918 ق، یکی از رویدادهای مهم نظامی در دورۀ شاه اسماعیل یکم (930-907 ق) به‏شمار می‏رود. بررسی این رویداد، از آن روی حائز اهمیت است که سپاه قزلباش- که در مرحلۀ استقرار امپراتوری صفوی بسیار قدرتمند ظاهر شده بود- شکست فاحشی خورده و در نتیجه فرمانده آن میرنجم ثانی، وکیل شاه اسماعیل و بسیاری از امیران برجسته و سربازان قزلباش کشته شدند. اما چنین رویداد بزرگی چنانکه باید علت یابی نشده است تا علل شکست و پیامدهای آن آشکار گردد.       بنا بر آنچه گفته شد، این پرسش در اینجا مطرح است که چه عواملی سبب جنگ غجدوان شدند و مهم‏تر اینکه علل  شکست سپاه قدرت‏مند صفوی در این جنگ چه بود و چه پیامدهایی داشته است؟ برای بررسی پرسش‏هایی از این دست، این مقاله می‏کوشد- ضمن نگاهی به اوضاع بحرانی منطقۀ ماوراءالنهر از سال 916 ق- نقش و عملکرد میرنجم را به‏عنوان فرمانده سپاه و نیز تاکتیک‏ها و استراتژی وی را در مراحل گوناگون عملیات نظامی مورد بررسی و تجزیه تحلیل قرار دهد. این بررسی‏ها نشان می‏دهند که در مجموع راهبرد نظامی نادرست میرنجم و عدم توجه وی به مشاورت مشاوران آگاه از یکسو و از سوی دیگر، اتحاد امیران ازبک و بهره‏گیری آنان از اختلافات میان امیران قزلباش، از جملۀ مهمترین علل شکست سپاه صفوی به‏شمار می‏رفتند.