فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عکس‌های بسیاری از دوره قاجار وجود دارد که بخشی از آن‌ها متعلق به زنان، به‌خصوص زنان حرم ناصری است. فارغ از نوع پوشش زنان، بدن و چهره خاص برخی از آن‌ها مسئله‌ساز است. فربگی بدن و به‌ویژه ویژگی‌های چهره پرسش‌هایی را برمی‌انگیزد که نه پاسخ‌های ساده و سطحی، بلکه تحلیلی عمیق‌تر با توجه به تاریخ فرهنگی یا تاریخ فرهنگِ دیداری ایران را می‌طلبد؛ بنابراین می‌توان پرسید چه تفاوتی میان بازنمایی زنان در نقاشی و عکس‌های دوره قاجار وجود دارد و موی پشت لب در چهره این زنان چه کارکردی داشته است؟ اینکه این ویژگی، صرفاً امری زیباشناختی یا نوعی آرایش چهره بوده و قابل تعمیم به تمام زنان یا امری جنسی و متعلق به خواص است، فصل اختلاف با تحقیقات پیشین و دلیل بر ضرورت انجام این تحقیق است؛ بنابراین، موضوع را باید در حوزه «جنسیت» (سکسوالیته) صورت‌بندی کرد. این تحقیق از نوع کیفی و بنیادین بوده و رویکرد آن توصیفی- تحلیلی و به نحوی انتقادی کاربست یافته است. روش‌شناسی به مفهوم «تبارکاوی» و آراء فوکو و لکان برمی‌گردد که مبانی نظری تحقیق را در رویکردی «روان‌کاوانه» از حیث اجتماعی و ناخودآگاهی سامان می‌بخشد. یکی از تفاوت‌های فاحش میان چهره زنان بازنمایی‌شده در نقاشی و عکاسی این دوره همان شبه‌سبیل است که در یک جامعه مردسالار می‌توان آن را «نقابی» برای چیرگی بر «فقدان» و البته دال بر داشتن قدرت مردانه برای برخی از زنان حرم، تحت مفهوم «مذکر نمادین» در برابر دیگر زنان، مردان و جماعت در حاشیه یا قاعده هرم، ذیل عنوان «مؤنث نمادین» دانست.