فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بررسی شواهد و قراین تاریخی نشان می‌دهد باوجود رفتارها و معاملات اقتصادی مختلف در جامعة عرب پیش‌ازاسلام؛ جامعة مزبور از سلامت اقتصادی لازم برخوردار نبود و زمینه‌های دو قشری‌شدن -فقیر و غنی- را فراهم آورده بود. این امر، جامعه را از توازن اقتصادی دور کرده بود. درمقابل، رویکرد سیرة نبوی به ارائة الگوی درستی از اقتصاد، نیازمند ارائه، تعریف و کوشش برای جایگزینی آموزه‌های اقتصادی مبتنی بر مبانی اسلامی به‌جای مبانی و رفتارهای برگرفته از اندیشة جاهلی بود. پژوهش حاضر می‌کوشد با بهره‌گیری از روش تحلیل مضمون و نیز با استفاده از تعاریف موجود در رویکرد نهادگرایی جدید در علم اقتصاد، به شاکله و منطق کلّی اقدامات پیامبر در مسیر تغییر و همسوسازی نگرش و رفتار افراد و درنهایت، نهادینه‌سازی آموزه‌های اقتصادی اسلام دست یابد و به این پرسش پاسخ دهد که پیامبر(ص) چگونه نگرش و رفتار مبتنی بر نظام جاهلی دربارة مسائل اقتصادی را به نگرش و رفتار اسلامی تغییر دادند؟ از پژوهش انجام‌شده بر می‌آید که پیامبر(ص) پس از طرح و جایگزینی مهم‌ترین مبانی اندیشة اسلام از قبیل توحید و معاد که بسان پیش‌رانه‌ها و بازدارنده‌های قوی متناسب با شرایط عمل می‌کردند، به‌جای مبانی اندیشه‌ای رایج در جامعة عرب آن روز چون شرک، بت‌پرستی و انکار معاد؛ با طرح آموزه‌های اقتصادی اسلام در قالب نهادهای رسمی از قبیل نهاد مالکیت و نهاد لاضرر، و نیز نهادهای غیررسمی همچون نهاد قرارداد و نیز بهره‌گیری از ظرفیت‌های اجرایی مانند استفاده از ظرفیت نهاد مسجد و نظارت بر نظام اجرایی سعی در تغییر، هماهنگ‌سازی و همسوسازی نگرشی و رفتاری مردم با نگرش و رفتار اقتصادی اسلام داشتند. این امر در قالب ساختار نهادی، می‌تواند نقش مؤثری در استقرار کنش‌ها و کارکردهای اساسی اقتصاد اسلامی در جامعة اسلامی داشته باشد.