فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

نگاهی به تمدن‌های باستانی همچون مصر، میان‌رودان، یونان و ... نشان ‌می‌دهد که نگارش و نویسندگی عمدتاً مرتبط با قلمروی ایزد(ان) مشخصی بوده‌است. براساس مدارک‌ موجود می‌دانیم که ایلام نیز از تمدن‌هایی‌ا‌ست که نگارش درآن پیشینه‌ای غنی و کهن داشته‌است؛ با وجود این، مبحث خدایان نگارش در تمدن ایلام تاکنون مغفول مانده‌ و موردتوجه پژوهشگران این حوزه قرارنگرفته‌است؛ ازاین‌رو، در پژوهش حاضر با هدف شناسایی و معرفی ایزدان نگارش در ایلام باستان و نسبت آن با سنت میان‌رودانی و ایرانی، چنین طرح پرسش می‌شود که براساس شواهد موجود، چه ایزد(انی) مسئول حوزة نگارش و نویسندگی در اساطیر ایلام باستان بوده‌اند؟ چه رابطه‌ای میان نگرش اساطیری-مذهبی ایلام باستان با نگرش ایرانی و میان‌رودانی در حوزۀ ایزدان نگارش وجود داشته‌است؟ نتیجۀ مطالعات از دریچۀ "رهیافت تاریخی" (مطالعۀ تطبیقی اسناد مکتوب با شواهد مادی باستان‌شناختی) حاکی از آن است که احتمالاً نپیریش، تیرومیتهیر/تیروتیر، نبو و شاید نیسابه مسئول حوزة نگارش و نویسندگی در ایلام باستان بوده‌اند؛ درمیان ایزدان نگارش، نبو و نیسابه ریشة میان‌رودانی (به‌ترتیب اموری و سومری) داشتند و می‌توان تأثیراتی میان‌رودانی دربارة تیرومیتهیر/تیروتیر نیز پیشنهاد داد. دراین‌میان، نبو و نپیریش مذکر و نیسابه مؤنث بود و از جنسیت تیرومیتهیر/تیروتیر نیز اطلاعی نداریم. همچنین ممکن است که این سنت ایلامی بر سنت ایرانی تأثیر نهاده‌باشد؛ به‌ویژه، دربارة شباهت اسمی و لقبی (دبیری) ایزد تیر و تیرومیتهیر/تیروتیر. هرچند وجود تأثیراتی معکوس نیز محتمل است که با مدارک فعلی سخن‌گفتن دربارة آن چندان میسر نیست. بدیهی‌ا‌ست درک عمیق ارتباط تیر و تیرومیتهیر/تیروتیر منوط به کشف داده‌هایی دربارة نام سیارات و وظایف ایزدان در ایلام باستان، خاستگاه هندواروپائیان و هندوایرانیان و ارتباطات ایلامیان و ایرانیان است