فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

داستان‌های روایی که همراه با موسیقی بوده‌اند، بخشی از رپرتوار موسیقی دربار ساسانی را تشکیل می‌دادند. این داستان‌ها در دو مقیاس بزرگ و کوچک یعنی 360 دستان و سی‌لحن تنظیم شده بودند که این ترتیب را به باربد، موسیقی‌پرداز دربار خسروپرویز نسبت داده‌اند. این نام‌ها را می‌توان در رساله‌های به‌جامانده از قدیم، سروده‌های شاعرانی چون منوچهری دامغانی یا در فرهنگ‌های مختلف بازیافت. این مقاله تأکید بر سی‌لحن باربد به‌ویژه داستان پنجة کبک دری/ راح روح دارد. هدف از این تحقیق کشف داستان‌ها و انگیزة کاربردی آن است. رویکرد تحقیق مبتنی بر توصیف و تحلیل محتوا و روش گردآوری منابع کتابخانه‌ای است. ارتباط عناوین داستانِ پنجة کبک دری با راح روح مهم‌ترین سؤال این تحقیق است. اسامی روایت‌های مذکور از سی‌لحن، گاه یکسان نیست که به‌نظر می‌رسد براساس محتوای داستان‌ها، برخی از آن‌ها دو یا سه نام مشابه داشته‌اند. اشتباهات کاتبان در مورد تعداد آن‌ها را نیز نباید نادیده گرفت. به‌نظر می‌رسد منشأ اصل داستان پنجة کبک دری هندی و با داستان راح روح/ راحةالارواح مرتبط است. متن داستان راحة‌الارواح در سده‌های مختلف دوران اسلامی دچار دگردیسی‌های فراوانی شده است. محتمل است که مترجمان عرب عنوان راح روح/ راحةالارواح را برای پنجة کَبَک دری برگزیده باشند که به خباثت وزیران اشاره دارد؛ شخصیت‌هایی که در تلاش‌اند با دسیسه و نیرنگ مانع به قدرت‌رسیدن شخص محوری داستان شوند و او را حذف کنند که در این امر موفق نمی‌شوند. این موضوع می‌تواند تفسیری از پیروزی خیر بر شر در تفکر ثنویتِ دین مزدیسنا باشد.