فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شیوع پاندمی کووید 19 به تغییر الگوی تعاملات استاد-دانشجو از حالات رویارویی به حالت مجازی منجر شده است. تغییر مذکور، فرصت‌ها و تهدیدهایی برای تعاملات ایجاد کرده که در تحقیق حاضر به این فرصت‌ها و تهدیدها پرداخته شد. روش به‌کاررفته در این تحقیق، کیفی از نوع پدیدارشناسی بود. ابزار تحقیق، مصاحبۀ عمیق نیمه‌ساختاریافته و مشاهده بود. جامعۀ آماری شامل اعضای هیئت‌علمی شهر تهران، در برخی از رشته‌های علوم انسانی مرتبط با موضوع بود که از این میان، بیست نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند و با استفاده از راهبرد نمونه‌گیری گلوله‌برفی یا زنجیره‌ای انتخاب شدند. تجزیه و تجلیل یافته‌ها نشان داد تعاملات در فضای سایبر، به‌مثابۀ شمشیر دولبه‌ای است که هم فرصت‌آفرین و هم تهدیدزا است. فضای مذکور با ایجاد فرصت‌ها و امکانات تازه‌ای در زمینۀ مناسبات استاد-دانشجو فرصت‌آفرینی کرده است، از جمله افزایش حجم، سرعت و تنوع انتقال داده‌ها‌ و ویژگی‌هایی مانند انعطاف‌پذیری مکانی و زمانی، سهولت تعامل، همکاری و مشارکت علمی، کاهش هزینه‌های برقراری تعاملات، حذف سلسله‌مراتب علمی و افزایش برابری، وسعت گسترۀ مخاطبان، افزایش امکان شبکه‌سازی، افزایش فرصت‌های تعاملی جدید، و دریافت‌های علمی درون‌مرزی و برون‌مرزی. از طرفی، با چالش‌ها و تهدیدهایی از جمله مشکل دسترسی به منابع علمی الکترونیکی، نداشتن آمادگی مهارتی و ذهنی افراد در مواجهه با فضای سایبر، بازتولید شکاف دیجیتال و بی‌عدالتی آموزشی، کاهش اعتماد متقابل، امنیت و آزادی بیان، محدودیت شناخت دانشجویان خاص و مستعد، کاهش بازخوردگیری، پویایی و بلاغت تعامل، کاهش تعاملات غیررسمی و عاطفی، کاهش شور جمعی و انگیزۀ مشارکت، کاهش کنترل و نظارت، تأمل و تمرکز در کلاس درس، کاهش کیفیت، عمق، استمرار و انگیزۀ تعاملات و همکاری علمی و کاهش جامعه‌پذیری در زمینۀ مناسبات مذکور همراه بوده است. درنتیجه تعاملات مجازی باید به‌گونه‌ای مدیریت شوند تا ضمن استفاده از فرصت‌هایی که فضای مجازی ایجاد کرده است، چالش‌های استفاده از آن به حداقل برسد. پیشنهاد محقق، استفاده از الگوی ترکیبی از تعاملات مجازی و حضوری، به‌منظور مدیریت تعاملات استاد-دانشجو در دورۀ شیوع کووید 19 بود.