تحلیل رؤیاهای دینی در دورۀ تیموری (771-913 ق) بر پایۀ دیدگاه‌های فروید و یونگ

نویسندگان

1 استادیار تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 دانشجوی دکتری تاریخ تمدن ملل اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
چکیده

رؤیاها با توجه به درک و شناخت جامعه، از مفاهیمی برخوردارند که با باورهای مردم هم‌خوانی دارد. گزارش‌های‌ رؤیاها در فرم و محتوا بازتاب و معلول محیط‌هایی هستند که در آن تولید شده‌اند و نقش مهمی در گفتمان عمومی دارند. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی به تحلیل رؤیاهای دینی دوره تیموری (771-913ق) بر پایۀ دیدگاه‌های فروید و یونگ پرداخته تا شناخت بیشتری دربارۀ حیات فکری ایران دورۀ تیموری به دست دهد. یافته‌های پژوهش نشان داد که رؤیا در زندگی مردم اهمیت بسیاری داشته است. طبق نظر یونگ و فروید، رؤیاها می‌توانند نشئت گرفته از آرزوها، اندیشه‌ها و استعدادهای مخفی انسان باشند. بدین ترتیب، رؤیاها چیزی جز خودنمائی نفسانی نیست. محتوای یکسان رؤیاهای کتب دینی دورۀ تیموری دربارۀ مسائلی مانند رؤیت خداوند، توبیخ عمل مکروه و تکریم عمل مستحب، عاقبت ‌به‌خیری و فرجام نیک بعد از مرگ، تعصب دینی و غرض‌ورزی شخصی، کسب مواهب مادی و معنوی و پذیرش و یا رد افراد از مجرای رؤیای بزرگان و اساتید، با این نظریه قابل توجیه و بررسی است. رؤیا در این دوره به مثابه منبع الهام، مورد اقبال و پذیرش جامعه دوره تیموری بود و ادعای رؤیا توسط طبقات دینی، علی‌رغم وجود محتوای شگفت‌ انگیز و غیر قابل‌ قبول، برای مردم پذیرفتنی بود و در زندگی آنان و پیشبرد امور و اهداف آنان نقش مهمی ایفا می‌کرد.