طبقهبندی خط در سکههای آل بویه، ضرب شیراز
نویسندگان
1 Ph.D Student, Tabriz University, Islamic Art, Tabriz, Iran.
2 Assistant Professor of Art History, Tabriz University of Islamic Art,Tabriz, Iran. , M.kazempour@tabriziau.ac.ir
3 Assistant Professor of Art and Architecture, Mashhad Azad Islamic University, Tabriz, Iran.
4 Professor of Graphics, at the Faculty of Art, Tarbiat Modarres University,Tabriz, Iran
doi
چکیده
سکهها از مهمترین آثار به دست آمده از دوره آلبویه (320ـ448 ه.ق) هستند. سکهها علاوه بر ارائه اطلاعات تاریخی ـ همانند محل و سال ضرب و نام پادشاه ـ به سبب دارا بودن کتیبه، معرّف بخشی از خطوط روزگار خود هستند که با مطالعه و دقتنظر در آنها میتوان به فرمهای نوشتاری آن دوره پیبرد.به علت جایگاه ویژه آلبویه در شکلگیری و تحول کتیبهنگاری در قرون چهارم و پنجم هجری قمری، شناسایی فرم نوشتارسکهها این دوره، امری ضروری و مهم و راهگشای شناسایی خطوط این دوره است. شیراز یکی از مهمترین شهرهای دوره آلبویه است که ضرابخانه داشت. هدف این پژوهش بررسی خط در سکههای ضرب شیراز و طبقهبندی فرم نوشتار کتیبههای این سکههاست. این پژوهش با روش تحلیلی ـ توصیفی در پی پاسخ به دو پرسش است؛ در طبقهبندی سکهها به چه ویژگیهای ساختار بصری حروف میبایست توجه کرد؟ مهمترین ویژگیهای ساختاری سکههای ضرب شیراز کدامند؟ از نتایج این پژوهش شناسایی چهار طبقه اصلی نوشتار در سکهها است. در گروه اول سکههای آلبویه حروف کشیده و در گروه دوم حروف همراه با فرمهای تزئینی است که نمونههای مشابه آن در دیگر ضرابخانههای آلبویه نیز مشاهده شد. در گروه سوم، حروف با الفهای کشیده و فشردگی حروف روی خط کرسی همراه است. این گروه را میتوان گروه اختصاصی ضرابخانه شیراز معرفی کرد. گروه چهارم شامل خطوط ثلث و نسخ کهن است.
