«جانشینی» نزد لویناس و «جایگزینی» در همدردی: دو رویکرد متفاوت در مواجهه با دیگری
نویسندگان
1 استادیار، گروه فلسفه، مؤسسه آموزش عالی آل طه، تهران، ایران
2 استاد، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران
doi
10.22091/jptr.2021.7006.2549چکیده
مسئله این تحقیق مقایسه «جانشینی» نزد لویناس و «جایگزینی» در همدردی به مثابه دو رویکرد در مواجهه با دیگری است. فرضیه مقاله این است که علیرغم اشتراکات جانشینی در منظر لویناس و جایگزینی در همدردی، اختلافی اساسی با یکدیگر دارند. همدردی به عنوان یکی از موضوعات اخلاقی، نحوهای توجه و درک پریشانی، نگرانی یا نیاز دیگران است که آگاهانه و با شناخت و جایگزینی دیگری رخ میدهد. جانشینی در لویناس نیز در نسبت با «دیگری» است و محدوده مسئولیت سوژه را در قبال او ترسیم میکند. در بدو امر، سوژه لویناس با خودکامگی، هر غیری را به خود فرو میکاهد، اما در مواجهه با «دیگری»، به فروکاستناپذیری و وابستگی قوام ذاتش به آن عنایت مییابد. از این رهگذر، مسئولیت بیکران در قبال «دیگری» هویدا میشود؛ مسئولیتی که پیش از هر سنخ آگاهی و خودآگاهی و در فضایی منفعلتر از هر انفعالی شکل میگیرد و محدودهاش تا جانشینی «دیگری» و تقاص پس دادن به جای او گسترش مییابد. در سایه این مسئولیت بیحد و مرز، جانشینی از جایگزینی همدردانه و همدلانه متمایز میشود.