نگرش زیست محیطی مدیران و مزیت رقابتی: نقش حسابداری مدیریت زیست محیطی و تولید سبز
نویسندگان
1 گروه حسابداری، مجتمع آموزش عالی بافت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
2 گروه مدیریت بازرگانی، مجتمع آموزش عالی بافت، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
3 گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
doi
10.22034/envj.2025.521074.1499چکیده
پیشینه و هدف: در دنیای معاصر، نگرشهای زیستمحیطی مدیران ارشد بهعنوان عوامل کلیدی در موفقیت سازمانها و تحقق پایداری محیط زیست شناخته میشوند. مدیرانی که رویکردی پیشرو در حفظ محیط زیست دارند، کسب مزیت رقابتی و شهرت را در طراحی محصول سبز، مدیریت زنجیره تأمین، برندسازی اکولوژیک، حسابداری و افشای زیستمحیطی و نگهداری از چرخه عمر محصول را نهادینه خواهند کرد. در این راستا، درک عمیق از تأثیر نگرشهای زیستمحیطی بر رفتارهای سازمانی و تصمیمگیریهای استراتژیک میتواند به شناسایی راهکارهایی برای بهبود عملکرد زیستمحیطی و رقابتی سازمانها منجر شود. بر این مبنا هدف تحقیق پش روی، تحلیل تأثیر نگرش زیستمحیطی مدیران ارشد بر حسابداری مدیریت زیستمحیطی و استراتژی تولید سبز به منظور دستیابی به مزیت رقابتی سبز در سازمانها می باشد. این پژوهش از نظریه سطوح بالای مدیریت، بهعنوان چارچوبی برای تحلیل رفتار مدیران ارشد استفاده میکند و به بررسی تأثیرات روانشناختی آنها بر تصمیمگیریهای استراتژیک میپردازد. پژوهش حاضر، نخستین مطالعهای است که به بررسی رابطه بین نگرش مدیران عامل نسبت به محیط زیست، انتخاب استراتژی تولید سبز، اجرای حسابداری مدیریت زیستمحیطی و مزیت رقابتی سبز در چارچوب یک مطالعه واحد در ایران میپردازد. همچنین، نقش تعدیلکننده فشارهای قانونی در دو رابطه نگرش مدیران نسبت به محیط زیست با انتخاب استراتژی تولید سبز، و نگرش مدیران نسبت به محیط زیست با اجرای حسابداری مدیریت زیستمحیطی در نظر گرفته شده است.مواد و روشها: این پژوهش از نوع توصیفی - همبستگی و پیمایشی است که هدف آن بررسی تأثیر نگرش مدیران ارشد بر حسابداری مدیریت زیستمحیطی، استراتژی تولید سبز و مزیت رقابتی است. دادهها از طریق پرسشنامهای ۲۵ سوالی مبتنی بر طیف لیکرت جمعآوری شدهاند. جامعه آماری پژوهش شامل مدیران ارشد شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار و یا فرابورس ایران در سال 1403 میباشند که مطابق با ماده 2 آیین نامه ضوابط و معیارهای استقرار واحدها و فعالیتهای صنعتی و تولیدی مصوب 8/3/1390 در 14 گروه بر اساس شدت و ضعف آلودگی و دیگر مسائل زیست محیطی طبقه بندی شده اند و شامل ۴۳۶ شرکت بودند. برای بررسی روایی پرسشنامه از روش اعتبار محتوایی معمولی و اعتبار سازه تحلیل عاملی تأییدی استفاده گردید. جهت بررسی پایایی پرسشنامه از روش آلفای کرونباخ استفاده گردید، که پایایی پرسشنامهها تایید شدند. برای تحلیل دادهها از نرمافزارهای SPSS و Smart PLS استفاده شد. بحث: یافتههای پژوهش نشان میدهند که بین نگرش مدیران ارشد نسبت به محیط زیست و استراتژی تولید سبز، پیادهسازی حسابداری مدیریت زیستمحیطی و مزیت رقابتی سبز، ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد. بدین معنا که با افزایش نگرش مثبت مدیران ارشد نسبت به محیط زیست، تمایل به پذیرش حسابداری مدیریت زیستمحیطی و استراتژی تولید سبز نیز افزایش مییابد و مزیت رقابتی بیشتری حاصل میشود. افزون بر این، فشار قانونی به عنوان یک عامل محرک میتواند به پذیرش شیوههای پایدار و بهبود عملکرد زیستمحیطی کمک کند. همچنین، این تحقیق نشان میدهد که انتخاب و پیادهسازی استراتژیهای تولید سبز نیازمند یک سیستم حسابداری مدیریت زیستمحیطی مؤثر و کارآمد است که از این استراتژیها حمایت کند. در نهایت، با تغییر نگرشها و افزایش آگاهی نسبت به مسائل زیستمحیطی، سازمانها میتوانند به مزیت رقابتی پایدار دست یابند و در نتیجه، به بهبود عملکرد مالی و اجتماعی خود کمک کنند. این یافتهها میتوانند راهنمایی برای مدیران ارشد باشند تا با اتخاذ رویکردهای زیستمحیطی، به بهبود عملکرد سازمانی و ایجاد ارزش پایدار کمک کنند.