فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: یکی از جدی‌ترین چالش‌های مدیریت شهری افزایش روزافزون پسماند شهری (به‌خصوص در کلانشهرها) است که مدیریت اصولی پسماند بدون مشارکت عمومی را غیرممکن می‌سازد. در این بین موضوعات مرتبط با ذخیره‌سازی و جمع‌آوری پسماند و همچنین نحوه وضع و اخذ بهای خدمات مدیریت پسماند که در ارتباط مستقیم با مردم بوده و به شدت متأثر از میزان مشارکت شهروندان است، از اهمیت بیشتری در موضوع جلب مشارکت شهروندان دارد. امروزه ابزار‏های اقتصادی به‌عنوان یکی از سازوکارهای مهم جهت تقویت مشارکت عمومی در راستای اجرای موفقیت‌آمیز برنامه‌های مدیریت پسماند شناخته می‌شود. روش پرداخت بر اساس دورریز (PAYT) یکی از روش‌های وضع و وصول بهای خدمات مدیریت پسماند است که اجرای درست آن نه تنها می‌تواند ضامن پایداری اقتصادی کلی سیستم مدیریت پسماند باشد، بلکه می‏تواند به‏عنوان عامل محرکی در کاهش تولید پسماند، افزایش تفکیک از مبدأ و افزایش مشارکت مردم در پیاده‌سازی برنامه‌های مدیریت پسماند عمل کند. با این وجود اجرای این روش می‌تواند از منظر اجتماعی مشکلاتی ایجاد کند که می‌بایست راه‏کارهای متناسب با آن شناسایی و اولویت‌بندی شود. در همین راستا رضایت عمومی و مشارکت مردم و نیز بررسی همکاری ذی‌نفعان کلیدی بسیار مهم است که هدف اصلی این مقاله است.مواد و روش‌ها: در پژوهش حاضر با جمع‏آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه از 1150 خانوار در شهر تهران که با روش نمونه‏‌گیری تصادفی خوشه‏‏‌ای چند مرحله‏ای انتخاب شده است، تحلیل کیفی برخی از متغیرهای مهم و نیز بهره‏گیری از الگوی لاجیت تلاش شده است تا عوامل مؤثر بر راه‏کارهای پیشنهادی جهت ارتقاء سطح همکاری مردم در اجرای طرح PAYT در شهر تهران مورد بررسی قرار گیرد. نتایج: نتایج نشان می‌‏دهد 55 درصد از شهروندان در سطح شهر تهران آموزش و اطلاع‌رسانی از طریق رسانه‌های مختلف را راه‏کار مؤثری برای موفقیت این طرح می‌دانند. شفاف‌سازی اطلاعات و هزینه‌های مدیریت پسماند توسط شهرداری با 18 درصد در اولویت بعدی قرار دارد. همچنین ارزیابی اثرات احتمالی اجرای طرح نشان داد شاخص جمعی (کل) آثار احتمالی 61/0 است که در مقیاس 0 تا 1 نشان‏دهنده ارزیابی نسبتاً مثبت اما نه خیلی قوی و محتاطانه شهروندان نسبت به اجرای طرح  PAYT و آثار کلی احتمالی آن است. شهروندان اگرچه به منافع محیط‏‌زیستی و عدالت‌‏پایه این سیستم امیدوارند، اما درباره اجرا، هزینه‌ها و رفتارهای غیرقانونی نگرانی‌هایی دارند. همچنین الگوی لاجیت  نشان می‏دهد شاخص جمعی آثار احتمالی به‏‌لحاظ آماری بر احتمال تأثیرگذاری راه‏کارهای اطلاع‌‏رسانی و آگاهی‏بخشی بر همکاری در طرح، تأثیر مثبت معنی‏‌داری دارد.بحث: مطابق نتایج بدست‌آمده پیشنهاد می‌شود که در درجه نخست، با زبان ساده روش اجرای این طرح به شهروندان آموزش داده شود و اطلاع‏رسانی جامع صورت گیرد تا این حس مشارکت مردمی در آن‌ها افزایش یابد. همچنین لازم است این طرح به‌صورت پایلوت در چند محله در سطح شهر تهران انجام شود تا بتوان با استفاده از بازخورد واقعی مردم از اثرات آن نسبت به تدقیق راه‏کارهای پیشنهادی اقدام کرد. در نهایت شفاف‌سازی جریان اطلاعاتی شامل موضوعات مبتنی بر نحوه محاسبه بهای خدمات مدیریت پسماند، منابع دریافتی از مردم و میزان کاهش بهای خدمات مدیریت پسماند برای شهروندان با مشارکت بیشتر از طریق ایجاد پلتفرم‌های آنلاین برای دسترسی شهروندان به اطلاعات شفاف (به‌ویژه در مناطق توسعه‌یافته) می‌تواند نقش موثری در موفقیت اجرای طرح داشته باشد.